కన్నింగ్ పాక్ మధ్యవర్తిత్వం.. పరిష్కారం లభించేనా?

ప్రపంచ రాజకీయాల్లో అత్యంత క్లిష్టమైన, ఉద్రిక్తతలతో కూడిన అమెరికా-ఇరాన్ సంబంధాల్లో ఒక కొత్త అధ్యాయం మొదలైంది. పాకిస్థాన్ మధ్యవర్తిత్వంతో ఇస్లామాబాద్ వేదికగా నేడు ప్రారంభం కానున్న ఈ శాంతి చర్చలు అంతర్జాతీయ సమాజం దృష్టిని ఆకర్షిస్తున్నాయి. మధ్యప్రాచ్యంలో యుద్ధ మేఘాలు కమ్ముకుంటున్న వేళ ఈ చర్చలు శాంతికి ఒక ఆశాకిరణంగా కనిపిస్తున్నాయి. అయితే ఇరు దేశాల మధ్య దశాబ్దాలుగా ఉన్న విభేదాలు, పరస్పర అపనమ్మకాల నేపథ్యంలో ఈ చర్చలు ఎంతవరకు సఫలీకృతమవుతాయనేది ఇప్పుడు మిలియన్ డాలర్ల ప్రశ్న.

చర్చల ప్రధాన ఎజెండా: హార్ముజ్ , అణు అంశం

ఈ సమావేశంలో ప్రధానంగా రెండు అంశాలపై ప్రపంచం ఆసక్తిగా ఉంది.

హార్ముజ్ జలసంధి ముఖ్యమైన అంశం. ప్రపంచ చమురు సరఫరాలో దాదాపు 20% వాటా ఈ మార్గం ద్వారానే జరుగుతుంది. దీనిపై ఇరాన్ తన పట్టును నిరూపించుకోవాలని చూస్తుండగా స్వేచ్ఛా నౌకాయానం పేరుతో అమెరికా దీన్ని వ్యతిరేకిస్తోంది. ఈ మార్గంలో భద్రతపై ఏకాభిప్రాయం కుదరడం ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థకు కీలకం.

ఇక రెండోది ఇరాన్ అణు కార్యక్రమం. ఇరాన్ తన అణు సామర్థ్యాన్ని పెంచుకోవడంపై అమెరికా తీవ్ర అభ్యంతరాలను వ్యక్తం చేస్తోంది. అణు ఒప్పందాన్ని పునరుద్ధరించడం లేదా కఠినమైన నియంత్రణలను విధించడంపై అమెరికా పట్టుబట్టే అవకాశం ఉంది.

కీలక నేతల హాజరు.. దౌత్య వ్యూహాలు

ఈ చర్చల ప్రాముఖ్యతను ప్రతిబింబించేలా ఇరు దేశాల ఉన్నత స్థాయి ప్రతినిధులు రంగంలోకి దిగారు. అమెరికా తరఫున ఉపాధ్యక్షుడు జె.డి. వాన్స్ హాజరవుతుండటం గమనార్హం. ఆయన తన కఠినమైన విదేశాంగ విధానంతో ఇరాన్‌ను ఒప్పిస్తారా లేదా అనేది ఆసక్తికరంగా మారింది. మరోవైపు ఇరాన్ విదేశాంగ మంత్రి అబ్బాస్ అరాగ్చీ తన దేశ ప్రయోజనాల విషయంలో వెనక్కి తగ్గకుండానే దౌత్యపరమైన పరిష్కారం కోసం ప్రయత్నిస్తున్నారు.

పాకిస్థాన్ మధ్యవర్తిత్వం.. ఒక అగ్ని పరీక్ష

ఈ చర్చల్లో పాకిస్థాన్ పాత్ర ఒక రెండు వైపులా పదునున్న కత్తి వంటిది. గతంలోనూ తాలిబన్ల విషయంలో పాక్ మధ్యవర్తిత్వం చేసినప్పటికీ అమెరికా-ఇరాన్ వ్యవహారం అత్యంత సున్నితమైనది.

ఆర్థిక సంక్షోభంలో ఉన్న పాకిస్థాన్‌కు అమెరికా మద్దతు , అంతర్జాతీయ ద్రవ్యనిధి (ఐఎంఎఫ్) సాయం అత్యవసరం. పొరుగు దేశంగా ఇరాన్‌తో ఉన్న భౌగోళిక , మతపరమైన సంబంధాలను కాపాడుకోవాల్సి ఉంది. అయితే విశ్లేషకులు పాకిస్థాన్ అనుసరిస్తున్న "కన్నింగ్ డిప్లమసీ" పై అనుమానాలు వ్యక్తం చేస్తున్నారు. తన సొంత ప్రయోజనాల కోసం చర్చలను ఒక సాధనంగా వాడుకుంటుందా లేక నిజంగానే శాంతిని కాంక్షిస్తుందా అనేది చర్చనీయాంశంగా మారింది.

భౌగోళిక రాజకీయాలు, సవాళ్లు

ఈ చర్చల వెనుక చైనా, రష్యాల నీడ కూడా స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది. ఇరాన్‌తో అత్యంత సన్నిహిత సంబంధాలు కలిగిన ఈ దేశాలు.. చర్చల ఫలితాలను ప్రభావితం చేసే అవకాశం ఉంది. అమెరికా ఆధిపత్యాన్ని తగ్గించే క్రమంలో ఇరాన్ పట్టు వదలకుండా ఈ శక్తులు ప్రోత్సహించవచ్చు.

ప్రస్తుతానికి ఈ చర్చలు ప్రారంభం కావడమే ఒక సానుకూల పరిణామం. కానీ అమెరికా విదేశాంగ విధానంలో ఉండే అస్థిరత, ఇరాన్ నాయకత్వంలోని మొండితనం ఈ ప్రక్రియకు అడ్డంకులుగా మారవచ్చు. ఒకవేళ ఇక్కడ స్వల్ప స్థాయిలో ఒప్పందం కుదిరినా అది మధ్యప్రాచ్యంలోని ఉద్రిక్తతలను తగ్గించి, గ్లోబల్ ఆయిల్ మార్కెట్‌కు ఊరటనిస్తుంది. పాకిస్థాన్ ఈ చారిత్రక అవకాశాన్ని ఎలా వినియోగించుకుంటుందో చూడాలి.