1971 నుంచి నేటి వరకు: భద్రత, టెక్నాలజీలో భారత్కు ఇజ్రాయెల్ అండ
1980లలో పాకిస్థాన్ అణు కార్యక్రమం వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న నేపథ్యంలో ఇజ్రాయెల్ భారత్కు ఒక కీలక ప్రతిపాదన చేసింది.;
భారత్–ఇజ్రాయెల్ సంబంధాలు గత కొన్ని దశాబ్దాల్లో అత్యంత వేగంగా అభివృద్ధి చెందిన వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యాల్లో ఒకటిగా నిలిచాయి. అధికారిక దౌత్య సంబంధాలు 1992లో ప్రారంభమైనప్పటికీ ఈ రెండు దేశాల మధ్య సహకారం దాదాపు అర్ధశతాబ్దం కిందటే మొదలైంది. ముఖ్యంగా భద్రత, వ్యవసాయం, టెక్నాలజీ రంగాల్లో ఈ సంబంధాలు ఇప్పుడు మరింత గాఢంగా మారాయి.
చరిత్రలోనే ప్రత్యేక మలుపు.. 1971 యుద్ధం
1971లో భారత్–పాకిస్థాన్ యుద్ధ సమయంలో భారత్కు అనేక దేశాలు స్పష్టమైన మద్దతు ఇవ్వడానికి వెనుకంజ వేసిన పరిస్థితుల్లో ఇజ్రాయెల్ గోప్యంగా భారత్కు ఆయుధాలు, సైనిక సామగ్రి, శిక్షణ అందించింది. ఆ సమయంలో భారత్కు అమెరికాతో సంబంధాలు సంక్లిష్టంగా ఉండగా ఇజ్రాయెల్ మాత్రం వ్యూహాత్మకంగా భారత్కు అండగా నిలిచింది. ఈ సహకారం అధికారికంగా బయటపడకపోయినా, రక్షణ రంగంలో భవిష్యత్ భాగస్వామ్యానికి ఇది బలమైన పునాది వేసింది.
1980లలో వ్యూహాత్మక ఆఫర్
1980లలో పాకిస్థాన్ అణు కార్యక్రమం వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న నేపథ్యంలో ఇజ్రాయెల్ భారత్కు ఒక కీలక ప్రతిపాదన చేసింది. పాకిస్థాన్లోని అణు కేంద్రాలను ధ్వంసం చేయడానికి సంయుక్త చర్యకు సిద్ధమని సూచించింది. అయితే ఆ సమయంలో అంతర్జాతీయ ఒత్తిళ్లు, భౌగోళిక రాజకీయ పరిస్థితుల కారణంగా భారత్ ఆ ఆఫర్ను స్వీకరించలేదు. అయినప్పటికీ ఇజ్రాయెల్ భారత్ భద్రతపై చూపిన ఆందోళన స్పష్టంగా కనిపించింది.
అధికారిక దౌత్య సంబంధాల తర్వాత వేగం
1992లో అధికారిక దౌత్య సంబంధాలు ప్రారంభమైన తర్వాత రెండు దేశాల మధ్య సహకారం విస్తృతమైంది. ముఖ్యంగా రక్షణ రంగంలో ఇజ్రాయెల్ భారత్కు కీలక భాగస్వామిగా మారింది. ఆధునిక ఆయుధాలు, డ్రోన్లు, మిసైల్ వ్యవస్థలు, నిఘా పరికరాల్లో ఇజ్రాయెల్ టెక్నాలజీ భారత్కు ఎంతో ఉపయుక్తమైంది. నేటి పరిస్థితుల్లో ఇజ్రాయెల్ భారత్కు అత్యంత ముఖ్యమైన రక్షణ సరఫరాదారుల్లో ఒకటిగా నిలిచింది.
ఉగ్రవాదంపై పోరులో ఏకతాటిపై
భారత్, ఇజ్రాయెల్ రెండు దేశాలూ ఉగ్రవాదాన్ని ఎదుర్కొన్న అనుభవం కలిగినవే. అందుకే ఉగ్రవాద వ్యతిరేక చర్యల్లో ఇరు దేశాలు దగ్గరయ్యాయి. ఇంటెలిజెన్స్ షేరింగ్, భద్రతా సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, కౌంటర్ టెర్రరిజం వ్యూహాల్లో ఇజ్రాయెల్ భారత్కు సహకరిస్తోంది. ఈ అంశం ద్వైపాక్షిక సంబంధాల్లో ప్రధాన స్థంభంగా మారింది.
వ్యవసాయం, టెక్నాలజీ రంగాల్లో సహకారం
ఇజ్రాయెల్ చిన్న దేశమైనప్పటికీ, వ్యవసాయం, నీటి నిర్వహణలో ప్రపంచానికి ఆదర్శంగా నిలిచింది. డ్రిప్ ఇరిగేషన్, నీటి సంరక్షణ టెక్నాలజీలను భారత్లో ప్రవేశపెట్టడంలో ఇజ్రాయెల్ కీలక పాత్ర పోషించింది. పలు రాష్ట్రాల్లో ఇజ్రాయెల్ సెంటర్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్ల ద్వారా రైతులకు ఆధునిక పద్ధతులు నేర్పిస్తున్నారు. అలాగే ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్, సైబర్ సెక్యూరిటీ, స్టార్టప్ ఎకోసిస్టమ్లలో కూడా ఇరు దేశాల మధ్య భాగస్వామ్యం వేగంగా పెరుగుతోంది.
మోదీ–నెతన్యాహు స్నేహం
ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ– ఇజ్రాయెల్ ప్రధాని బెంజమిన్ నెతన్యాహు మధ్య వ్యక్తిగత స్నేహం ఈ సంబంధాలకు మరింత బలం చేకూర్చింది. మోదీ ఇజ్రాయెల్ పర్యటన చారిత్రాత్మకంగా నిలిచింది. ఇజ్రాయెల్ పార్లమెంట్ను ఉద్దేశించి ప్రసంగించిన తొలి భారత ప్రధానిగా ఆయన రికార్డు సృష్టించారు.
ఈ సందర్భంగా నెతన్యాహు భారతీయ సంప్రదాయ దుస్తులు ధరించి మోదీకి ఇచ్చిన సర్ప్రైజ్, రెండు దేశాల మధ్య ఉన్న స్నేహానికి ప్రతీకగా నిలిచింది. “నా స్నేహితుడు మోదీ కోసం ఈ డ్రెస్ వేసుకున్నాను” అన్న ఆయన వ్యాఖ్యలు ఈ బంధాన్ని మరింత సాన్నిహిత్యంగా చూపించాయి.
ఐక్యరాజ్యసమితిలో మద్దతు
అంతర్జాతీయ వేదికలపై కూడా ఇజ్రాయెల్ భారత్కు మద్దతుగా నిలుస్తోంది. ఐక్యరాజ్యసమితిలో అనేక అంశాల్లో భారత్కు అనుకూలంగా ఓటు వేసిన సందర్భాలు ఉన్నాయి. నెతన్యాహు గతంలో వాషింగ్టన్ కంటే ఢిల్లీనే ఎక్కువగా నమ్ముతామని చెప్పడం, ఈ సంబంధాల లోతును తెలియజేస్తుంది.
తాజా పరిణామాలు
ఇటీవలి కాలంలో కూడా రక్షణ, టెక్నాలజీ, ఇన్నోవేషన్ రంగాల్లో భాగస్వామ్యం మరింత బలపడుతోంది. డ్రోన్లు, మిసైల్ వ్యవస్థలు, సైబర్ భద్రతలో ఇజ్రాయెల్ సహకారం కీలకంగా మారింది. ‘ఆపరేషన్ సిందూర్’ వంటి అంశాల్లో కూడా ఇజ్రాయెల్ భారత్కు మద్దతు ప్రకటించడం, వ్యూహాత్మక సంబంధాలు ఎంత గాఢంగా ఉన్నాయో సూచిస్తోంది.
వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యం – భవిష్యత్ దిశ
భారత్–ఇజ్రాయెల్ సంబంధాలు కేవలం రక్షణ రంగానికే పరిమితం కాకుండా, భవిష్యత్ టెక్నాలజీ, ఇన్నోవేషన్, వ్యవసాయం, నీటి నిర్వహణ, సైబర్ భద్రత వంటి కీలక రంగాల్లో విస్తరిస్తున్నాయి. ప్రపంచ రాజకీయాల్లో మారుతున్న సమీకరణల నేపథ్యంలో ఈ రెండు దేశాలు పరస్పరం ఒకరికి ఒకరు కీలక భాగస్వాములుగా మారాయి.
భారత్–ఇజ్రాయెల్ సంబంధాలు ఒక సాధారణ దౌత్య సంబంధం కాదు.. ఇది పరస్పర నమ్మకం, వ్యూహాత్మక ప్రయోజనాలు, సాంకేతిక సహకారం కలయిక. 1971లో ప్రారంభమైన గోప్య సహకారం, నేటి బహిరంగ వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యంగా మారింది. భవిష్యత్తులో కూడా ఈ సంబంధాలు మరింత బలపడే అవకాశాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి.