రష్యా-ఉక్రెయిన్ యుద్ధంలో ‘బ్రిక్స్’ అసలు ఏం చేయగలదు? భారత్కి మధ్యవర్తి పాత్ర వస్తుందా?
రష్యా–ఉక్రెయిన్ యుద్ధం కొనసాగుతున్న వేళ.. సెప్టెంబర్ 12, 13 తేదీల్లో భారత్ వేదికగా జరగనున్న బ్రిక్స్ శిఖరాగ్ర సమావేశంపై ప్రపంచ దేశాల దృష్టి నెలకొంది.
రష్యా–ఉక్రెయిన్ యుద్ధం కొనసాగుతున్న వేళ.. సెప్టెంబర్ 12, 13 తేదీల్లో భారత్ వేదికగా జరగనున్న బ్రిక్స్ శిఖరాగ్ర సమావేశంపై ప్రపంచ దేశాల దృష్టి నెలకొంది. రష్యా అధ్యక్షుడు వ్లాదిమిర్ పుతిన్, చైనా అధ్యక్షుడు షీ జిన్పింగ్, భారత ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ ఒకే వేదికపైకి రానున్నారు. ఈ నేపథ్యంలో ఉక్రెయిన్ యుద్ధం కూడా కీలక చర్చగా మారే అవకాశం ఉంది. భారత విదేశాంగ శాఖ కూడా రష్యా–ఉక్రెయిన్ వివాదం ద్వైపాక్షిక చర్చల్లో ప్రస్తావనకు వచ్చే అంశాల్లో ఒకటిగా ఉంటుందని స్పష్టం చేసింది.
పుతిన్ ముందు భారత్ మరోసారి శాంతి సందేశం
ఇటీవల కిర్గిజ్స్థాన్లో పుతిన్తో సమావేశమైన మోదీ.. అంతులేని యుద్ధం నుంచి యుద్ధానికి ముగింపు దిశగా ప్రపంచం కదలాల్సిన అవసరం ఉందని స్పష్టం చేశారు. సమస్యలకు యుద్ధభూమిలో పరిష్కారం లభించదని, చర్చలు, దౌత్యం ద్వారానే శాశ్వత పరిష్కారం సాధ్యమని భారత్ చెబుతోంది.
రష్యాతో భారత్కు బలమైన వ్యూహాత్మక సంబంధాలు ఉన్నాయి. అదే సమయంలో ఉక్రెయిన్తోనూ భారత్ దౌత్య సంబంధాలను కొనసాగిస్తోంది. ఇటీవల భారత విదేశాంగ మంత్రి జైశంకర్ ఉక్రెయిన్, పోలాండ్లో పర్యటించడం కూడా భారత్ శాంతి ప్రయత్నాల్లో మరింత చురుకైన పాత్ర పోషించాలనే ఆసక్తిని సూచిస్తోంది.
బ్రిక్స్ యుద్ధాన్ని ఆపగలదా?
ఇక్కడ అసలు ప్రశ్న ఇదే. బ్రిక్స్ సభ్య దేశాలన్నీ రష్యా–ఉక్రెయిన్ యుద్ధంపై ఒకే వైఖరితో లేవు. రష్యాకు చైనా అత్యంత సన్నిహిత దేశం. భారత్ మాత్రం రష్యాతో సంబంధాలను కొనసాగిస్తూనే పాశ్చాత్య దేశాలు, ఉక్రెయిన్తోనూ సంబంధాలను సమతుల్యం చేస్తోంది.
అందువల్ల బ్రిక్స్ ఒక్కసారిగా సంపూర్ణ శాంతి ఒప్పందాన్ని కుదిర్చే అవకాశం తక్కువ. అయితే చిన్న చిన్న ఒప్పందాలకు మాత్రం ఈ వేదిక ఉపయోగపడవచ్చు. యుద్ధ ఖైదీల మార్పిడి, పౌర మౌలిక సదుపాయాలపై దాడులు తగ్గించడం, ఆహార సరఫరాలకు భద్రత కల్పించడం, మానవతా సహాయం, పరిమిత కాల్పుల విరమణ వంటి అంశాలపై సభ్య దేశాలు ఒక కనీస అంగీకారానికి రావచ్చు. భారతదేశం ఇలాంటి ఆచరణాత్మక శాంతి ప్రయత్నాలకు తోడ్పడగలదని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు.
మోదీ–పుతిన్, మోదీ–జిన్పింగ్ భేటీలు కీలకం
ఈ సమావేశాల్లో మోదీ–పుతిన్ చర్చలు అత్యంత ప్రాధాన్యం సంతరించుకోనున్నాయి. ఉక్రెయిన్ యుద్ధం ముగింపు కోసం భారత్ తన అభిప్రాయాన్ని రష్యా అధ్యక్షుడి ముందు మరోసారి బలంగా ఉంచే అవకాశం ఉంది. అదే సమయంలో జిన్పింగ్తో మోదీ చర్చలు కూడా కీలకమే. రష్యాపై చైనాకు ఉన్న ప్రభావాన్ని శాంతి ప్రయత్నాలకు ఉపయోగించగలమా అన్నది ఆసక్తికరంగా మారింది. పుతిన్తో పాటు జిన్పింగ్తోనూ మోదీ భేటీలు జరగనున్నట్లు సమాచారం.
భారత్కు మధ్యవర్తిత్వ అవకాశం ఉందా?
భారత్ను అధికారిక మధ్యవర్తిగా రష్యా, ఉక్రెయిన్ అంగీకరిస్తాయా అనేది ఇప్పుడే చెప్పలేం. అయితే ఇరు దేశాలతోనూ మాట్లాడగల సామర్థ్యం భారత్కు ఉంది. ఇదే ఇతర దేశాలతో పోలిస్తే భారత్కు ఉన్న ప్రధాన బలం.
అమెరికా ఆధ్వర్యంలోని శాంతి చర్చలు ఒక మార్గంలో కొనసాగుతున్న సమయంలో.. బ్రిక్స్ మరో దౌత్య మార్గాన్ని తెరవగలిగితే భారత్ పాత్ర మరింత పెరుగుతుంది. ముఖ్యంగా పెద్ద శాంతి ఒప్పందం కంటే ముందుగా చిన్న చిన్న మానవతా ఒప్పందాలు సాధించడంలో భారత్ కీలకంగా వ్యవహరించే అవకాశం ఉంది.
అసలు పరీక్ష ఇదే!
అందుకే ఈ బ్రిక్స్ సమావేశాన్ని కేవలం ఆర్థిక, వాణిజ్య అంశాల సమావేశంగా చూడటం కంటే.. ప్రపంచ శాంతికి ఈ కూటమి ఎంతవరకు ఉపయోగపడగలదో పరీక్షించే వేదికగా చూడాల్సి ఉంటుంది.
రష్యా–ఉక్రెయిన్ యుద్ధాన్ని బ్రిక్స్ ఒక్కసారిగా ఆపలేకపోవచ్చు. కానీ శాంతి చర్చలకు కొత్త మార్గాన్ని సృష్టించగలదు. అందులో భారత్ ఇరు పక్షాలతోనూ మాట్లాడగల దేశంగా ముందుకు వస్తే.. మధ్యవర్తిత్వం కాకపోయినా, శాంతి ప్రక్రియను ముందుకు నడిపించే కీలక వారధిగా మారే అవకాశం మాత్రం ఉంది.