దూరాలు పెరుగుతున్నాయి.. ఒంటరి అవుతున్న మనిషి

ఒకప్పుడు మనసులోని మాట చెప్పుకోవాలంటే స్నేహితుడి కోసం వెతికేవాళ్లం.. బాధ కలిగితే కుటుంబ సభ్యుల దగ్గర కూర్చునేవాళ్లం.. సంతోషం కలిగితే నలుగురితో పంచుకునేవాళ్లం. కానీ ఇప్పుడు పరిస్థితి మారిపోయింది. మనసులో ఎన్ని భావాలు ఉన్నా వాటిని చెప్పుకోవడానికి ఒక మనిషి కంటే స్మార్ట్‌ఫోన్‌నే ఎక్కువగా ఆశ్రయిస్తున్నాం. వేలాది మంది సోషల్‌ మీడియా స్నేహితులుగా ఉన్నా.. కష్టసమయంలో మన మాట వినే ఒక్క మనిషి కోసం ఎదురుచూస్తున్నాం. సాంకేతికంగా ప్రపంచం దగ్గరవుతున్న కొద్దీ.. మనుషుల మధ్య దూరాలు పెరుగుతున్నాయనే ఆందోళన వ్యక్తమవుతోంది.

డిజిటల్‌ వెలుగుల్లో మసకబారుతున్న అనుబంధాలు

స్మార్ట్‌ఫోన్లు, సోషల్‌ మీడియా, ఆర్టిఫిషియల్‌ ఇంటెలిజెన్స్‌ మన జీవితాలను సులభతరం చేశాయి. వేల కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్నవారితోనైనా క్షణాల్లో మాట్లాడగలుగుతున్నాం. ప్రపంచవ్యాప్తంగా జరుగుతున్న పరిణామాలను తెలుసుకుంటున్నాం. అయితే ఇదే సాంకేతిక ప్రపంచం మరో సమస్యకు కూడా కారణమవుతోంది. మన పక్కనే ఉన్న వ్యక్తితో మాట్లాడటానికి సమయం లేని మనం.. తెలియని వ్యక్తుల పోస్టులను గంటల తరబడి చూస్తూ గడుపుతున్నాం.

కుటుంబ సభ్యులంతా ఒకే గదిలో కూర్చున్నా ఎవరి చేతిలో వారి ఫోన్‌ ఉంటోంది. స్నేహితులు కలిసినా సంభాషణల కంటే ఫొటోలు, వీడియోలకే ప్రాధాన్యం పెరుగుతోంది. ఎదుటివారి మాటలను శ్రద్ధగా వినడం.. వారి భావాలను అర్థం చేసుకోవడం.. కష్టాల్లో ఉన్నప్పుడు అండగా నిలవడం వంటి సహజమైన మానవీయ లక్షణాలు క్రమంగా నిర్లక్ష్యానికి గురవుతున్నాయి.

సాంకేతికతను ఉపయోగించుకోవడంలో తప్పు లేదు. కానీ అది మనుషులతో సంబంధాలను మెరుగుపరచడానికి ఉపయోగపడాలే తప్ప.. వాటికి ప్రత్యామ్నాయంగా మారకూడదు. ఈ రెండింటి మధ్య సమతుల్యత కోల్పోతున్నప్పుడే అసలు సమస్య మొదలవుతుంది.

ఒంటరితనం అంటే ఒంటరిగా ఉండటమేనా?

ఒంటరితనం అంటే మన చుట్టూ ఎవరూ లేకపోవడం మాత్రమే కాదు. మన మాట వినేవారు ఉన్నా మన భావాలను అర్థం చేసుకునేవారు లేరనే భావన కూడా ఒంటరితనానికి దారితీయవచ్చు. కుటుంబం, స్నేహితులు, సహోద్యోగుల మధ్య ఉంటూనే కొందరు తీవ్ర ఒంటరితనాన్ని అనుభవిస్తుంటారు.

సోషల్‌ మీడియాలో ఇతరుల సంతోషాలు, విజయాలు, విహారయాత్రలు, విలాసవంతమైన జీవితాలను చూస్తూ తమ జీవితాన్ని వాటితో పోల్చుకోవడం కొందరిలో అసంతృప్తిని పెంచుతుంది. ఇతరుల జీవితాల్లో అన్నీ సవ్యంగా సాగుతున్నాయని భావించి.. తమ జీవితంలోనే సమస్యలు ఎక్కువగా ఉన్నాయని అనుకునే పరిస్థితి ఏర్పడవచ్చు. వాస్తవానికి సోషల్‌ మీడియాలో కనిపించేది ఒక వ్యక్తి జీవితంలోని ఎంపిక చేసిన కొన్ని క్షణాలు మాత్రమే. ఈ పోలికలు ఆత్మవిశ్వాసాన్ని దెబ్బతీయడంతోపాటు ఆందోళన, మానసిక ఒత్తిడికి కారణమయ్యే అవకాశం ఉంది. ముఖ్యంగా బాలలు, యువతలో డిజిటల్‌ వినియోగ అలవాట్లు, నిద్ర, చదువు, వ్యక్తిగత సంబంధాలపై వాటి ప్రభావాన్ని అర్థం చేసుకోవడం అవసరం.

మానసిక ఆరోగ్యం.. కనిపించని సమస్య కాదు

ప్రతి ఒక్కరికీ శారీరక ఆరోగ్యం ఎంత ముఖ్యమో.. మానసిక ఆరోగ్యం కూడా అంతే ముఖ్యం. అయినప్పటికీ మానసిక సమస్యల గురించి మాట్లాడటానికి చాలామంది వెనుకాడుతున్నారు. ఆందోళన, నిరాశ, ఒత్తిడిని వ్యక్తం చేస్తే ఇతరులు ఏమనుకుంటారోననే భయం వారిని మౌనంగా ఉంచుతోంది. మరికొందరు వీటిని బలహీనతగా భావించి సహాయం కోరడానికి సంకోచిస్తున్నారు.

ప్రపంచ మానసిక ఆరోగ్య దినోత్సవం సందర్భంగా వినిపిస్తున్న ప్రధాన సందేశం ఇదే. మానసిక సమస్యలను ఎదుర్కొంటున్న వారి అనుభవాలను వినాలి. వారి అభిప్రాయాలకు విలువ ఇవ్వాలి. వివక్ష లేకుండా చికిత్స, సహాయం అందేలా చూడాలి.

మానసిక ఆరోగ్యం అనేది వ్యక్తిగత సమస్య మాత్రమే కాదు. కుటుంబం, విద్యాసంస్థలు, కార్యాలయాలు, సమాజం కూడా ఇందులో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. ఒకరి బాధను తక్కువ చేసి చూడకుండా తీర్పులు ఇవ్వకుండా వినడం కూడా వారికి ఎంతో ఉపశమనాన్ని కలిగించవచ్చు. అయితే తీవ్రమైన లేదా దీర్ఘకాలిక మానసిక సమస్యలు ఉన్నప్పుడు నిపుణుల సహాయం తీసుకోవడం తప్పనిసరి.

ఏఐ ఇవ్వలేనిది.. మానవీయ స్పర్శ

కృత్రిమ మేధస్సు అభివృద్ధితో సమాచారం పొందడం, పనులు పూర్తి చేయడం, సందేహాలకు సమాధానాలు తెలుసుకోవడం మరింత సులభమయ్యాయి. అవసరమైనప్పుడు డిజిటల్‌ సాధనాలు కొంత భావోద్వేగ మద్దతును కూడా అందించగలవు. అయినప్పటికీ విశ్వసనీయమైన మానవ సంబంధాల ప్రాధాన్యాన్ని అవి పూర్తిగా భర్తీ చేయలేవు.

మన బాధను ఎదుటివారు అర్థం చేసుకోవడం, ఆప్యాయంగా పలకరించడం, అవసరమైనప్పుడు పక్కన కూర్చోవడం, మాటలకంటే మౌనంతోనే ధైర్యం చెప్పడం.. ఇవి మానవ సంబంధాల్లోని ప్రత్యేకతలు. అందుకే సాంకేతికత ఎంత అభివృద్ధి చెందినా మనుషులతో మనకున్న అనుబంధాలను కాపాడుకోవడం అత్యవసరం.

ఇందుకోసం పెద్ద పెద్ద మార్పులు చేయాల్సిన అవసరం లేదు. కుటుంబ సభ్యులతో రోజూ కొంతసేపు ఫోన్లకు దూరంగా గడపడం, స్నేహితులను ప్రత్యక్షంగా కలవడం, పిల్లలతో మాట్లాడటం, వృద్ధుల అనుభవాలను వినడం, అవసరంలో ఉన్నవారికి సహాయం చేయడం వంటి చిన్న చర్యలే మంచి మార్పుకు పునాది వేయగలవు.

మార్పు మన చేతుల్లోనే..

మానసిక ఆరోగ్యాన్ని కాపాడుకోవడానికి ప్రతి ఒక్కరూ తమ డిజిటల్‌ అలవాట్లను ఒకసారి పరిశీలించుకోవాలి. అవసరం లేని స్క్రీన్‌ సమయాన్ని తగ్గించుకోవాలి. తగినంత నిద్ర, శారీరక వ్యాయామం, ప్రకృతితో గడిపే సమయం, స్నేహితులు.. కుటుంబ సభ్యులతో ముఖాముఖి సంభాషణలకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. ధ్యానం, మైండ్‌ఫుల్‌నెస్‌ వంటి సాధనలు కొందరికి ఒత్తిడిని నిర్వహించడంలో ఉపయోగపడవచ్చు. అలాగే మన చుట్టూ ఉన్నవారి ప్రవర్తనలో గణనీయమైన మార్పులు కనిపించినప్పుడు వాటిని నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు. వారు చెప్పేది శ్రద్ధగా వినాలి. అవసరమైతే మానసిక ఆరోగ్య నిపుణులను సంప్రదించేలా ప్రోత్సహించాలి.

స్క్రీన్‌ ప్రపంచాన్ని పూర్తిగా వదిలేయడం పరిష్కారం కాదు. దాన్ని మన జీవితానికి ఉపయోగపడే సాధనంగా పరిమితం చేసుకోవడమే ముఖ్యం. ఎందుకంటే ఎన్ని డిజిటల్‌ కనెక్షన్లు ఉన్నా.. మనసును తాకే నిజమైన అనుబంధానికి ప్రత్యామ్నాయం లేదు. మనిషికి మనిషి తోడుగా నిలిచే సమాజాన్ని నిర్మించగలిగితేనే మానసిక ఆరోగ్య పరిరక్షణలో నిజమైన మార్పు సాధ్యమవుతుంది.

సాంకేతికత మన చేతుల్లో ఉండాలి.. మన జీవితాలు దాని చేతుల్లోకి వెళ్లకూడదు. అనుబంధాలకు సమయం కేటాయిద్దాం.. మనసులను కలుపుదాం.. మానసిక ఆరోగ్యానికి ప్రాధాన్యం ఇద్దాం.