సౌదీకి ఇజ్రాయెల్ సైనిక ఆఫర్.. నో చెప్పిన యువరాజు.. హౌతీలను చూసి గల్ఫ్ దేశాల్లో గుబులు
మధ్యప్రాచ్యంలో హౌతీ తిరుగుబాటుదారుల ప్రభావం మరోసారి అంతర్జాతీయ రాజకీయాల్లో చర్చనీయాంశంగా మారింది.
మధ్యప్రాచ్యంలో హౌతీ తిరుగుబాటుదారుల ప్రభావం మరోసారి అంతర్జాతీయ రాజకీయాల్లో చర్చనీయాంశంగా మారింది. యెమెన్‌లో పుట్టుకొచ్చిన ఒక తిరుగుబాటు ఉద్యమం.. నేడు సౌదీ అరేబియా వంటి శక్తివంతమైన దేశానికి సవాలుగా నిలవడంతోపాటు.. ఎర్ర సముద్రంలోని అంతర్జాతీయ నౌకాయాన మార్గాల భద్రతకు ముప్పుగా పరిణమించింది. ఈ నేపథ్యంలో హౌతీలను ఎదుర్కొనేందుకు సౌదీ అరేబియాకు సహకరించేందుకు ఇజ్రాయెల్ ప్రధాని బెంజమిన్ నెతన్యాహు ప్రతిపాదించినట్లు వార్తలు వెలువడ్డాయి. అయితే ఈ సైనిక ప్రతిపాదనకు సౌదీ యువరాజు మహమ్మద్ బిన్ సల్మాన్ అంగీకరించలేదని సమాచారం. ఈ పరిణామం వెనుక ప్రాంతీయ రాజకీయాలు, పాలస్తీనా అంశం.. ప్రజాభిప్రాయానికి సంబంధించిన కీలక కారణాలు ఉన్నట్లు విశ్లేషణలు వినిపిస్తున్నాయి.
హౌతీలు ఎవరు? ఎలా మొదలైంది ఈ ఉద్యమం?
హౌతీల అధికారిక పేరు 'అన్సారుల్లా'. యెమెన్‌లోని జైదీ షియా మత సంప్రదాయానికి చెందిన ఈ ఉద్యమం 1990లలో ఉత్తర యెమెన్‌లో ప్రారంభమైంది. తొలుత మత, రాజకీయ పునరుజ్జీవన ఉద్యమంగా మొదలైన ఈ సంస్థ.. కాలక్రమేణా సాయుధ శక్తిగా ఎదిగింది. అబ్దుల్ మాలిక్ అల్-హౌతీ నాయకత్వంలో బలపడిన ఈ బృందం, యెమెన్‌లో నెలకొన్న రాజకీయ అస్థిరతను తమకు అనుకూలంగా మలుచుకుంది.
2011లో అరబ్ వసంతం నిరసనలతో యెమెన్‌లో రాజకీయ సంక్షోభం మరింత తీవ్రమైంది. ఈ పరిస్థితులను ఉపయోగించుకున్న హౌతీలు 2014లో రాజధాని సనాను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పొందిన ప్రభుత్వాన్ని వెనక్కి నెట్టి, దేశంలోని విస్తారమైన ప్రాంతాలపై తమ ఆధిపత్యాన్ని స్థాపించారు. అప్పటి నుంచి యెమెన్‌లో అంతర్యుద్ధం మరింత సంక్లిష్టంగా మారింది.
సౌదీ అరేబియాకు ఎందుకీ సవాలు?
హౌతీల ఆధిపత్యం తమ దేశ భద్రతకు ముప్పుగా భావించిన సౌదీ అరేబియా 2015లో ఇతర అరబ్ దేశాలతో కలిసి సైనిక చర్య చేపట్టింది. యెమెన్ ప్రభుత్వాన్ని తిరిగి అధికారంలోకి తీసుకురావడం ఈ చర్య ప్రధాన లక్ష్యం. అయితే సౌదీ నేతృత్వంలోని సంకీర్ణ దళాలకు హౌతీలను పూర్తిగా ఓడించడం సాధ్యం కాలేదు.
యెమెన్‌లోని పర్వత ప్రాంతాలు, రహస్య స్థావరాలు, గెరిల్లా యుద్ధ వ్యూహాలు హౌతీలకు అనుకూలంగా మారాయి. సౌదీకి అత్యాధునిక యుద్ధ విమానాలు, క్షిపణి రక్షణ వ్యవస్థలు, భారీ రక్షణ బడ్జెట్ ఉన్నప్పటికీ.. ప్రతి డ్రోన్ లేదా క్షిపణి దాడిని అడ్డుకోవడం సులభం కావడం లేదు.
హౌతీలు సౌదీ చమురు కేంద్రాలు, విమానాశ్రయాలు, కీలక మౌలిక సదుపాయాలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న ఘటనలు గతంలో చోటుచేసుకున్నాయి. ఇలాంటి దాడులు దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు, ఇంధన ఎగుమతులకు, ప్రజల భద్రతకు ఆందోళన కలిగిస్తున్నాయి.
ఇరాన్ మద్దతే హౌతీల ప్రధాన బలమా?
హౌతీల సైనిక సామర్థ్యం వెనుక ఇరాన్ మద్దతు కీలకంగా ఉందని అమెరికా సహా పలు దేశాలు ఆరోపిస్తున్నాయి. క్షిపణులు, డ్రోన్ల సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, ఆయుధ భాగాలు, శిక్షణ వంటి అంశాల్లో ఇరాన్ సహకరిస్తోందని అంతర్జాతీయ నివేదికలు పేర్కొంటున్నాయి. అయితే హౌతీలు ఇరాన్ చేతిలో కీలుబొమ్మలమనే వాదనను తిరస్కరిస్తూ తమ స్వతంత్ర నిర్ణయాలతోనే పోరాటం చేస్తున్నామని చెబుతున్నారు.
హౌతీల వద్ద బాలిస్టిక్ క్షిపణులు, క్రూయిజ్ క్షిపణులు, దాడి డ్రోన్లు ఉండటం వారి దాడుల పరిధిని పెంచింది. ఒకేసారి అనేక దిశల నుంచి డ్రోన్లు, క్షిపణులను ప్రయోగించడం ద్వారా ప్రత్యర్థి రక్షణ వ్యవస్థలపై ఒత్తిడి పెంచగలుగుతున్నారు. తక్కువ ఖర్చుతో తయారయ్యే డ్రోన్లను అడ్డుకోవడానికి ఖరీదైన రక్షణ క్షిపణులను ఉపయోగించాల్సి రావడం కూడా ప్రత్యర్థి దేశాలకు ఆర్థికపరమైన సవాలుగా మారుతోంది.
అయితే హౌతీల శక్తికి ఇరాన్ మద్దతు ఒక్కటే కారణం కాదు. యెమెన్‌లో వారికి ఉన్న స్థానిక మద్దతు, సుదీర్ఘ యుద్ధ అనుభవం, భౌగోళిక పరిస్థితులపై అవగాహన, ఆయుధాలను దాచిపెట్టి వినియోగించే సామర్థ్యం కూడా కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నాయి.
ఎర్ర సముద్రంపై పట్టు.. ప్రపంచ వాణిజ్యానికి ముప్పు
హౌతీలకు వ్యూహాత్మకంగా మరో ప్రధాన బలం యెమెన్ భౌగోళిక స్థానం. ఎర్ర సముద్రాన్ని గల్ఫ్ ఆఫ్ ఏడెన్‌తో అనుసంధానించే బాబ్ అల్ మండేబ్ జలసంధి ప్రపంచ వాణిజ్యానికి అత్యంత కీలకమైన సముద్ర మార్గాల్లో ఒకటి. ఈ మార్గం ద్వారా ఆసియా, యూరప్ మధ్య భారీ స్థాయిలో సరుకులు, ఇంధనం రవాణా అవుతాయి.
2023 నవంబర్ నుంచి గాజా యుద్ధానికి ప్రతిస్పందనగా హౌతీలు ఎర్ర సముద్రంలోని నౌకలపై దాడులు ప్రారంభించారు. ఇజ్రాయెల్‌పై కూడా క్షిపణులు, డ్రోన్లను ప్రయోగించారు. ఈ దాడుల కారణంగా కొన్ని అంతర్జాతీయ షిప్పింగ్ సంస్థలు ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలను ఎంచుకోవాల్సి వచ్చింది. ఆఫ్రికా చుట్టూ నౌకలను మళ్లించడం వల్ల రవాణా సమయం, ఇంధన వ్యయం, బీమా ఖర్చులు పెరిగే పరిస్థితి ఏర్పడింది. అంటే హౌతీలు యెమెన్‌లోని భూభాగాలకే పరిమితమైన శక్తి కాదు. ప్రపంచ సరఫరా వ్యవస్థలపై కూడా ఒత్తిడి తీసుకురాగల సామర్థ్యం కలిగిన సాయుధ ఉద్యమంగా మారారు.
ఇజ్రాయెల్ ఆఫర్‌ను సౌదీ యువరాజు ఎందుకు తిరస్కరించినట్లు?
హౌతీల నుంచి ఎదురవుతున్న ముప్పును ఎదుర్కొనేందుకు సౌదీ అరేబియాకు సైనిక సహకారం అందిస్తామని ఇజ్రాయెల్ ప్రధాని నెతన్యాహు ప్రతిపాదించినట్లు సమాచారం. అయితే మహమ్మద్ బిన్ సల్మాన్ ఈ ప్రతిపాదనకు నో చెప్పినట్లు వార్తలు వెలువడ్డాయి. ఈ నిర్ణయం వెనుక సౌదీ విదేశాంగ విధానం, పాలస్తీనా సమస్య, దేశీయ ప్రజాభిప్రాయం కీలక అంశాలుగా కనిపిస్తున్నాయి.
సౌదీ అరేబియా పాలస్తీనా సమస్యకు పరిష్కారం చూపడంతోపాటు పాలస్తీనియన్లకు స్వతంత్ర దేశం ఏర్పడే దిశగా స్పష్టమైన పురోగతి ఉండాలని చాలాకాలంగా చెబుతోంది. ఈ పరిస్థితుల్లో ఇజ్రాయెల్‌తో బహిరంగంగా సైనిక సహకారం పెంచుకోవడం సౌదీ నాయకత్వానికి రాజకీయంగా ఇబ్బందికరంగా మారవచ్చు. ముఖ్యంగా గాజా పరిణామాల నేపథ్యంలో ఇజ్రాయెల్‌తో సన్నిహిత సంబంధాలపై ప్రజల్లో వ్యతిరేకత వ్యక్తమయ్యే అవకాశం ఉంది.
యువరాజు భద్రతపై ఆందోళనలు.. వాస్తవం ఏమిటి?
హౌతీల క్షిపణి, డ్రోన్ సామర్థ్యాలు సౌదీ భద్రతా వ్యవస్థలకు సవాలుగా నిలుస్తున్నాయి. ముఖ్యంగా రాజధాని రియాద్, చమురు పరిశ్రమలు, విమానాశ్రయాలు వంటి కీలక ప్రాంతాలకు ముప్పు ఏర్పడితే దేశ భద్రతా వ్యవస్థలు అప్రమత్తం కావాల్సి ఉంటుంది. అయితే హౌతీల దాడుల కారణంగా మహమ్మద్ బిన్ సల్మాన్ రాజభవనాలను వదిలి బంకర్లలో నివసిస్తున్నారని, తరచూ నివాసాలను మార్చుకుంటున్నారని వార్తలు రావడం కలకలం రేపుతోంది.
హౌతీలను అడ్డుకోవడం ఎందుకంత కష్టం?
మొత్తంగా చూస్తే హౌతీల బలం కేవలం క్షిపణులు, డ్రోన్లలోనే లేదు. యెమెన్‌లోని పర్వత ప్రాంతాలు, సుదీర్ఘ యుద్ధ అనుభవం, స్థానిక స్థావరాలపై పట్టు, ఇరాన్ నుంచి అందుతున్నట్లు ఆరోపణలు ఉన్న సాంకేతిక సహకారం.. కీలక సముద్ర మార్గాలపై ఒత్తిడి తీసుకురాగల సామర్థ్యం వారికి వ్యూహాత్మక ప్రయోజనాలను కల్పిస్తున్నాయి.
సౌదీ అరేబియా వంటి ఆర్థికంగా బలమైన దేశానికి కూడా హౌతీలను పూర్తిగా అణచివేయడం కష్టమవడానికి ఇదే ప్రధాన కారణం. మరోవైపు ఇజ్రాయెల్‌తో సైనిక సహకారం విషయంలో సౌదీ తీసుకునే నిర్ణయాలు కేవలం రక్షణ అవసరాలపైనే కాకుండా పాలస్తీనా సమస్య, ప్రాంతీయ రాజకీయ సమీకరణాలు, దేశీయ ప్రజాభిప్రాయంపైనా ఆధారపడి ఉంటాయి. అందుకే హౌతీల ముప్పు మధ్యప్రాచ్య భద్రతకే కాకుండా అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం, ఇంధన మార్కెట్లు, దౌత్య సంబంధాలపై కూడా ప్రభావం చూపుతోంది.