ఇరాన్ ఒంటరి అవుతోందా... జట్టు కట్టిన 60 దేశాలు!

సముద్ర జలాల్లో స్వేచ్ఛా నౌకాయానానికి విఘాతం కలిగిస్తూ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలపై ఆధిపత్యం చెలాయించేందుకు ఇరాన్ చేస్తున్న ప్రయత్నాలు పట్ల ప్రపంచ దేశాలు తీవ్ర ఆగ్రహం వ్యక్తం చేస్తున్నాయి. పర్షియన్ గల్ఫ్, ఒమన్ గల్ఫ్‌లను అనుసంధానించే అత్యంత కీలకమైన ‘హార్ముజ్ జలసంధి’ గుండా ప్రయాణించే వాణిజ్య నౌకల నుంచి భారీగా టోల్ రుసుములు వసూలు చేయాలనే ఇరాన్ నిర్ణయాన్ని ఖండిస్తూ 60కి పైగా దేశాలు ఏకతాటిపైకి వచ్చాయి. యూరోపియన్ యూనియన్ (ఈయూ) నేతృత్వంలో ఆస్ట్రేలియా, బ్రిటన్ (యూకే), జపాన్, కెనడా, సింగపూర్, ఫిలిప్పీన్స్ వంటి దేశాలు ఏకమై ‘నో ఫీజ్, నో టోల్స్’ పేరుతో ఒక సంయుక్త ప్రకటన విడుదల చేశాయి. ఇంటర్నేషనల్ లా ప్రకారం సముద్ర మార్గాల్లో జలరవాణా స్వేచ్ఛను కాపాడాలని, ఎలాంటి చట్టవిరుద్ధ పన్నులు లేదా నియంత్రణలను అంగీకరించబోమని ఇరాన్‌కు స్పష్టమైన హెచ్చరికలు జారీ చేశాయి.

అంతర్జాతీయ సముద్ర చట్టం ప్రకారం ప్రపంచ నౌకాయానానికి ఉపయోగపడే సముద్ర జలసంధుల గుండా వాణిజ్య నౌకలు ఎటువంటి ఆటంకం లేకుండా స్వేచ్ఛగా ప్రయాణించే ప్రాథమిక హక్కు కలిగి ఉంటాయని ప్రపంచ దేశాలు వాదిస్తున్నాయి. గత కొంతకాలంగా పశ్చిమ దేశాల ఆంక్షలు, అంతర్జాతీయ రాజకీయ ఉద్రిక్తతలను పక్కనబెట్టి, హార్ముజ్ జలసంధిపై ఆర్థిక, సైనిక పట్టు సాధించేందుకు ఇరాన్ ప్రయత్నించడంపై ఆయా దేశాలు అభ్యంతరం వ్యక్తం చేస్తున్నాయి. తమ ముందస్తు అనుమతి లేని నౌకలను అడ్డుకోవడం, ప్రయాణ రుసుముల పేరుతో టోల్స్ విధించడం షరతులకు లొంగని నౌకల రాకపోకలపై ఆంక్షలు విధించడం వంటి చర్యలకు ఇరాన్ పూనుకోవడంపై ఆగ్రహంగా ఉన్నాయి. సముద్ర మార్గాలను తమ రాజకీయ, ఆర్థిక ప్రయోజనాల కోసం వాడుకునే ఇరాన్ వైఖరి భవిష్యత్తులో అంతర్జాతీయ వాణిజ్యానికి తీవ్ర ముప్పుగా మారుతుందనే ఆందోళనతోనే ప్రపంచ దేశాలు అత్యవసరంగా ఏకం కావాల్సి వచ్చిందని అంటున్నారు.

ప్రపంచ ఇంధన సరఫరా వ్యవస్థకు హార్ముజ్ జలసంధి గుండెకాయ వంటిది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా వినియోగించే మొత్తం ముడిచమురులో దాదాపు 20 శాతానికి పైగా, ద్రవీకృత సహజ వాయువు (LNG) లో మూడో వంతు సరుకు కేవలం ఈ ఇరుకైన సముద్ర మార్గం గుండానే రవాణా అవుతుంది. ఒకవేళ ఇరాన్ ప్రతిపాదన ప్రకారం ప్రతి నౌకపైనా టోల్ ఫీజులు విధిస్తే, ఆ ఆర్థిక భారం నేరుగా చమురు దిగుమతి చేసుకునే దేశాలపై పడి ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఇంధన ధరలు విపరీతంగా పెరుగుతాయి. దీనికి తోడు ఉద్రిక్తతల కారణంగా షిప్పింగ్ ఇన్సూరెన్స్ ప్రీమియంలు రికార్డు స్థాయిలో పెరిగిపోతాయి. చమురు రవాణా ఖర్చులు పెరిగితే నిత్యావసర సరుకుల సరఫరా గొలుసు తీవ్రంగా దెబ్బతిని, అంతర్జాతీయంగా ద్రవ్యోల్బణం పెరిగి సాధారణ ప్రజల జీవనంపై కోలుకోలేని దెబ్బ పడుతుంది.

ఇరాన్ ప్రతిపాదనలను తిరస్కరించి, టోల్స్ చెల్లించకుండా హార్ముజ్ జలసంధి గుండా నౌకలను నడపడం అంత సులువైన విషయం కాదనే విశ్లేషణలు కూడా వ్యక్తమవుతున్నాయి. భౌగోళికంగా ఈ జలసంధి అత్యంత ఇరుకైన ప్రాంతం వద్ద కేవలం 21 మైళ్ళ వెడల్పు మాత్రమే ఉంటుంది. ఇందులో ఇరాన్ తీరానికి సమీపంలోనే ప్రధాన నౌకాయాన మార్గాలు ఉండటంతో, అక్కడ ఇరాన్ వద్ద ఉన్న క్షిపణులు, డ్రోన్లు, రివాల్యూషనరీ గార్డ్స్ (ఐఆర్జీసీ) గస్తీ పడవల వల్ల వాణిజ్య నౌకలకు నిరంతరం భద్రతా ముప్పు పొంచి ఉంటుందని ఆందోళన వ్యక్తమవుతోంది. హార్ముజ్ మార్గానికి ప్రత్యామ్నాయంగా భూభాగం పైనుంచి ఉన్న పైప్‌లైన్లు కేవలం స్వల్ప పరిమాణంలో మాత్రమే చమురును మళ్లించగలవు కాబట్టి, సముద్ర మార్గాన్ని పూర్తిగా వదులుకోవడం సాధ్యం కాదని అంటున్నారు.

ఈ సవాళ్ల నేపథ్యంలో, 'నో ఫీజ్, నో టోల్స్' కూటమిలోని దేశాలు కేవలం దౌత్యపరమైన ప్రకటనలకే పరిమితం కాకుండా క్షేత్రస్థాయి వ్యూహాలకు సిద్ధమవుతున్నాయి. ఇరాన్ బెదిరింపులను ఎదుర్కొంటూ నౌకలను సురక్షితంగా దాటించేందుకు అమెరికా, బ్రిటన్ నౌకాదళాల గస్తీ సాయం తీసుకోవాలని భావిస్తున్నాయి. సముద్ర చట్టాలను ఉల్లంఘిస్తూ ఇరాన్ తీసుకునే ఏకపక్ష నిర్ణయాలను అంగీకరిస్తే ఇతర అంతర్జాతీయ మార్గాల్లోనూ ఇలాంటి ధోరణి పెరుగుతుందనే భావనతో ప్రపంచ దేశాలు పట్టుదలతో ఉన్నాయి. ఇరాన్ తన పట్టుదలను వీడకపోతే, రాబోయే రోజుల్లో సముద్ర మార్గాల్లో మిలిటరీ మోహరింపులు పెరిగి అంతర్జాతీయంగా మరిన్ని హెచ్చుతగ్గులు ఎదురయ్యే ప్రమాదం ఉందని ఆర్థిక, భౌగోళిక-రాజకీయ విశ్లేషకులు హెచ్చరిస్తున్నారు.