సైబర్ దాడిలో మీ సొమ్ము పోతే.. ఇది చేస్తే తిరిగి వస్తుంది.. ఆర్బీఐ సంచలన నిర్ణయం..

కష్టపడి దాచుకున్న సొమ్మును ఎవరో గుర్తు తెలియని వ్యక్తికి ఒక్క క్లిక్‌తో సమర్పించుకోవడం అంటే ఆ బాధ వర్ణనాతీతం. ఫోన్ రాగానే కంగారు పడిపోయి, ఎదుటి వ్యక్తి అడిగిన ఓటీపీనో లేదా పిన్‌నో చెప్పేసి నిలువునా మోసపోతున్న బాధితులకు రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) ఒక తీపి కబురు అందించబోతోంది. ఇప్పటి వరకు సైబర్ నేరాల్లో పోయిన డబ్బు తిరిగి రావడం అనేది ఒక కలగానే మిగిలిపోగా, ఇప్పుడు ఆర్బీఐ ప్రవేశపెట్టబోతున్న ఈ కొత్త ముసాయిదా బాధితులకు ఒక కొండంత అండగా నిలవనుంది. అయితే, ఈ పరిహారం అందరికీ రాదు, దీనికోసం కొన్ని కఠినమైన నిబంధనలు ఉన్నాయి. అసలు ఆ 'పాక్షిక పరిహారం' పొందే మార్గం ఏంటి? ప్రభుత్వం ఎంత వాటా భరిస్తుంది? అనే ఆసక్తికరమైన వివరాల్లోకి వెళ్తే..

బాధితులకు ఆర్బీఐ అభయం

డిజిటల్ మోసాల బారిన పడి పిన్ నంబర్, పాస్‌వర్డ్ లేదా ఓటీపీ వంటి కీలక సమాచారాన్ని తెలియక పంచుకున్న వారికి ఈ పథకం వర్తిస్తుంది. సైబర్ నేరగాళ్లు పంపే మోసపూరిత యాప్‌లను డౌన్‌లోడ్ చేసుకొని మోసపోయిన వారు కూడా ఈ పరిహారానికి అర్హులే. అయితే, ఇక్కడ గుర్తుంచుకోవాల్సిన ముఖ్య విషయం ఏమిటంటే, మోసపోయిన 5 పని దినాలలోపు సంబంధిత బ్యాంక్‌కు లేదా జాతీయ సైబర్ క్రైమ్ హెల్ప్‌లైన్ (1930)కు తప్పనిసరిగా ఫిర్యాదు చేయాలి. ఆలస్యంగా ఫిర్యాదు చేస్తే ఈ పరిహారం పొందే అవకాశం కోల్పోయే ప్రమాదం ఉంది.

జీవితంలో ఒక్కసారే

ఆర్బీఐ ప్రతిపాదించిన ఈ ముసాయిదా ప్రకారం.. ఒక వ్యక్తి తన జీవిత కాలంలో ఒక్కసారి మాత్రమే ఈ పాక్షిక పరిహారాన్ని పొందేందుకు అర్హుడు. ఒకవేళ మీరు రూ. 50 వేల వరకు సైబర్ నేరాల్లో నష్టపోతే, అందులో గరిష్టంగా 85 శాతం లేదా రూ. 25 వేలు (ఏది తక్కువైతే అది) పరిహారంగా అందుతుంది. ఉదాహరణకు, మీరు రూ. 25 వేల పరిహారానికి అర్హులైతే, అందులో సింహభాగం (రూ. 19,118) ఆర్బీఐ భరిస్తుంది, మిగిలిన మొత్తాన్ని సంబంధిత బ్యాంకులు చెల్లిస్తాయి. ఇది బాధితులకు పూర్తి ఉపశమనం కాకపోయినా, కొంత వరకు ఆర్థిక వెసులుబాటును కలిగిస్తుంది.

నమ్మించే సైబర్ మాయాజాలం!

చాలా బ్యాంకులు తమ ఖాతాదారుల సమాచారాన్ని థర్డ్ పార్టీ స్టోరేజ్ సంస్థలకు అప్పగిస్తుంటాయి. అక్కడ పనిచేసే కొందరు ఉద్యోగుల కక్కుర్తి వల్ల ఈ డేటా సైబర్ దొంగల చేతుల్లోకి వెళ్తుంది. మీ బ్యాంక్ బ్యాలెన్స్, అడ్రస్ వంటి వివరాలను ఫోన్లో చెప్పడంతో, బాధితులు వారిని నిజమైన బ్యాంక్ అధికారులుగా నమ్మేసి మోసపోతున్నారు. ఈ విధంగా దొంగలించబడిన సమాచారమే ఇప్పుడు సైబర్ నేరాలకు ప్రధాన వనరుగా మారుతోంది. అందుకే అపరిచితులకు ఫోన్ లో బ్యాంక్ వివరాలు చెప్పవద్దని అధికారులు హెచ్చరిస్తున్నారు.

గణాంకాల వెనుక అసలు నిజం!

దేశంలో డిజిటల్ చెల్లింపులు పెరగడంతో పాటు సైబర్ నేరాలు కూడా భారీగా పెరిగాయి. 2023లో రూ. 277 కోట్లుగా ఉన్న సైబర్ మోసాల మొత్తం, 2024 నాటికి ఏకంగా రూ. 1,457 కోట్లకు చేరింది. అయితే 2025లో ఈ సంఖ్య రూ. 520 కోట్లుగా నమోదైనట్లు తెలుస్తోంది. తక్కువ మొత్తాలు నష్టపోయిన వారి ఫిర్యాదులను పోలీసులు స్వీకరించకపోవడం వల్లే ఈ అధికారిక గణాంకాలు తక్కువగా కనిపిస్తున్నాయనే వాదన బలంగా వినిపిస్తోంది. వాస్తవానికి బాధితులు కోల్పోతున్న సొమ్ము ఈ లెక్కల కంటే ఎంతో ఎక్కువగా ఉంటుందని విశ్లేషకులు చెబుతున్నారు.

ఆర్బీఐ తీసుకువస్తున్న ఈ పరిహార పథకం బాధితులకు ఒక మంచి ఊరటనిచ్చే అంశమే. అయితే, పరిహారం వస్తుంది కదా అని నిర్లక్ష్యంగా ఉండకూడదు. సైబర్ నేరగాళ్లు నిరంతరం కొత్త దారులను వెతుకుతూనే ఉంటారు. మీ పిన్, ఓటీపీ ఎవరికీ చెప్పకపోవడమే మీ సొమ్ముకు అసలైన రక్షణ. ఒకవేళ పొరపాటున మోసపోయినా, వెంటనే 1930 నంబర్‌కు ఫిర్యాదు చేసి మీ హక్కును కాపాడుకోండి. డిజిటల్ యుగంలో ఆర్థిక క్రమశిక్షణతో పాటు సైబర్ అవగాహన కూడా ప్రతి ఒక్కరికీ ప్రాథమిక అవసరం.