భారత్‌కు కొత్త టెన్షన్.. 'సౌదీ-టర్కీ-పాక్' డిఫెన్స్ కూటమిలోకి బంగ్లాదేశ్?

దక్షిణాసియాలో మారుతున్న భౌగోళిక రాజకీయ పరిణామాలు భారత్‌కు కొత్త సవాళ్లను తెరపైకి తెస్తున్నాయి. సౌదీ అరేబియా, పాకిస్థాన్, తుర్కియే దేశాలు ఇటీవల ఏర్పాటు చేసిన ‘మక్కా జాయింట్ డిఫెన్స్ అగ్రిమెంట్’ లో చేరే అవకాశంపై బంగ్లాదేశ్ సానుకూలంగా స్పందించడం ఇప్పుడు అంతర్జాతీయ స్థాయిలో తీవ్ర చర్చనీయాంశంగా మారింది. బంగ్లాదేశ్ జాతీయ ప్రయోజనాలను దృష్టిలో పెట్టుకుని ఈ అంశాన్ని పరిశీలిస్తున్నట్లు ఆ దేశ వర్గాలు వెల్లడించడంతో దక్షిణాసియా వ్యూహాత్మక సమీకరణాల్లో అలజడి మొదలైంది.

‘మక్కా’ ఒప్పందం నేపథ్యం

ఆగస్టు 7న సౌదీ అరేబియాలోని మక్కా నగరంలో సౌదీ క్రౌన్ ప్రిన్స్ మహ్మద్ బిన్ సల్మాన్, తుర్కియే అధ్యక్షుడు రెసెప్ తయ్యిప్ ఎర్డొగాన్, పాకిస్థాన్ ప్రధాని షెహబాజ్ షరీఫ్ కలసి ఈ సంయుక్త రక్షణ ఒప్పందంపై సంతకాలు చేశారు. ఈ ఒప్పందం ప్రధాన సూత్రం ప్రకారం.. ఇందులో సభ్యత్వమున్న మూడు దేశాల్లో ఏ ఒక్క దేశంపై సాయుధ దాడి జరిగినా అది మిగతా రెండు దేశాలపై జరిగిన దాడిగా భావిస్తారు. తద్వారా పరస్పర రక్షణ, సంయుక్త నిరోధక సామర్థ్యం, రక్షణ రంగ సాంకేతిక మార్పిడిని మరింత బలోపేతం చేయడం ఈ కూటమి లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

అయితే ఇది పూర్తిస్థాయి నాటో తరహా సైనిక కూటమి కాదని రక్షణ విశ్లేషకులు స్పష్టం చేస్తున్నారు. పాకిస్థాన్, తుర్కియే కూడా ఈ ఒప్పందం ఏ నిర్దిష్ట మూడో దేశాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకుని చేసిందేమీ కాదని పేర్కొన్నాయి. అయినప్పటికీ ఈ మూడు కీలక దేశాల మధ్య పెరుగుతున్న సైనిక, వ్యూహాత్మక సంబంధాలు ప్రాంతీయ భద్రతా వాతావరణంలో ప్రాధాన్యత సంతరించుకున్నాయి.

బంగ్లాదేశ్ వైఖరి-ఆహ్వానం

మక్కా ఒప్పందంలో భాగస్వామి కావడంపై బంగ్లాదేశ్ తాజాగా సానుకూల సంకేతాలు ఇచ్చింది. ఆ దేశ విదేశాంగ శాఖ సహాయ మంత్రి హుమాయున్ కోబిర్ మాట్లాడుతూ.. సౌదీ అరేబియా, పాకిస్థాన్, తుర్కియేలతో ఆర్థిక లేదా రక్షణ సహకార వ్యవస్థల్లో చేరే అవకాశాన్ని తమ దేశం సానుకూల దృక్పథంతో చూస్తోందని తెలిపారు. అయితే అంతిమ నిర్ణయం తమ జాతీయ ప్రయోజనాలు, మారుతున్న ప్రపంచ వాణిజ్య-ఆర్థిక పరిస్థితులను క్షుణ్ణంగా అంచనా వేసిన తర్వాతే ఉంటుందని స్పష్టం చేశారు.

ఇదే సమయంలో సౌదీ క్రౌన్ ప్రిన్స్ మహ్మద్ బిన్ సల్మాన్ తాజాగా బంగ్లాదేశ్ ప్రధాని తారిఖ్ రెహ్మాన్‌ను సౌదీ పర్యటనకు అధికారికంగా ఆహ్వానించారు. ద్వైపాక్షిక సంబంధాలను మరింత ఎత్తుకు తీసుకెళ్లడంతో పాటు ప్రాంతీయ, అంతర్జాతీయ పరిణామాలపై చర్చించేందుకు ఈ పర్యటన ఉద్దేశించినట్లు దౌత్య వర్గాలు తెలిపాయి.

భారత్‌కు ఎందుకు ఆందోళనకరం?

బంగ్లాదేశ్ ఈ రక్షణ వ్యవస్థలో చేరితే భారత్ పొరుగున ఉన్న సరిహద్దు ప్రాంతాల్లో పాకిస్థాన్ వ్యూహాత్మక ప్రభావం పెరిగే ప్రమాదం ఉంది. ఇప్పటికే ఢాకా-ఇస్లామాబాద్ మధ్య దౌత్య సంబంధాలు పుంజుకుంటున్న తరుణంలో.. సౌదీ అరేబియా, తుర్కియే వంటి బలమైన ఆర్థిక, సైనిక శక్తులతో కూడిన రక్షణ వలయంలోకి బంగ్లాదేశ్ వెళ్లడం భారత్ భద్రతా విశ్లేషకులను యోచనలో పడేసింది.

అయినప్పటికీ బంగ్లాదేశ్ ఇంకా ఈ ఒప్పందంపై సంతకం చేయలేదని, కేవలం ఒక అవకాశంగా మాత్రమే పరిశీలిస్తోందని గుర్తించాలి. కాబట్టి దీనిని భారత్‌పై నేరుగా ఏర్పడిన సైనిక బెదిరింపుగా చూడటం కంటే, దక్షిణాసియాలో వేగంగా మారుతున్న భౌగోళిక రాజకీయ వ్యూహాల్లో ఒక కీలక పరిణామంగా పరిగణించడం సరైంది.