సర్వీస్ మోడల్లో ఇరుక్కున్న భారత ఐటీ: ఇన్నోవేషన్ వైపు అడుగులు ఎప్పుడు?
ఇక విద్యా వ్యవస్థ కూడా ఒక ప్రధాన కారణంగా నిలుస్తోంది. మన విద్యా విధానం ఇప్పటికీ డిగ్రీలు, మార్కులపైనే ఎక్కువగా దృష్టి పెట్టి పరిశోధన, ఆవిష్కరణలు, ప్రాక్టికల్ స్కిల్స్పై తక్కువగా దృష్టి పెట్టుతోందనే విమర్శ ఉంది.;
భారతీయ ఐటీ రంగం ప్రపంచవ్యాప్తంగా విశేష గుర్తింపు పొందిన రంగం. దాదాపు మూడు దశాబ్దాలుగా దేశ ఆర్థిక వృద్ధికి ప్రధాన ఆధారంగా నిలిచిన ఈ రంగం.. లక్షలాది మంది యువతకు ఉపాధి కల్పించింది. ముఖ్యంగా టాటా కన్సల్టెన్సీ సర్వీసెస్ (టీసీఎస్), ఇన్ఫోసిస్, విప్రో, హెచ్సిఎల్ వంటి సంస్థలు గ్లోబల్ మార్కెట్లో భారతదేశానికి ప్రత్యేక స్థానం తీసుకువచ్చాయి. అయితే, ఇటీవల ఈ రంగంపై వస్తున్న విమర్శలు పరిశీలనకు గురయ్యేలా ఉన్నాయి.
ముఖ్యంగా, భారతీయ ఐటీ రంగం “సర్వీస్ ఆధారిత మోడల్” నుంచి బయటకు రావడంలో విఫలమైందనే అభిప్రాయం బలంగా వినిపిస్తోంది. విదేశీ కంపెనీలకు కన్సల్టింగ్, సాఫ్ట్వేర్ మెయింటెనెన్స్, అవుట్సోర్సింగ్ సేవలు అందించడం ద్వారా స్థిరమైన ఆదాయం సంపాదిస్తున్నప్పటికీ స్వంత ప్రొడక్ట్స్ అభివృద్ధిలో గణనీయమైన ముందడుగు వేయలేకపోయిందనే విమర్శ ఉంది. దీనివల్ల “గ్లామరస్ కాల్ సెంటర్” అనే విమర్శ కూడా ఎదురవుతోంది.
ఇతర దేశాల్లో పరిస్థితి పూర్తిగా భిన్నంగా ఉంది. అమెరికాలో ఎన్.వీడియా , ఆంథ్రోపిక్ , ఓపెన్ ఏఐ వంటి సంస్థలు ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్, చిప్ డిజైన్ వంటి అత్యాధునిక రంగాల్లో భారీగా పెట్టుబడులు పెట్టి ప్రపంచ మార్కెట్ను ఆధిపత్యంలోకి తీసుకెళ్తున్నాయి. వీటి విలువలు ట్రిలియన్ డాలర్ల దిశగా పయనిస్తుండగా భారత ఐటీ కంపెనీలు మాత్రం ఇంకా సేవలపైనే ఆధారపడటం స్పష్టమైన వ్యత్యాసాన్ని చూపుతోంది.
ఈ పరిస్థితికి కారణాలు అనేకం ఉన్నాయి. మొదటగా ప్రభుత్వ విధానాల్లో స్పష్టత, నిరంతర మద్దతు కొరవడిందనే విమర్శ ఉంది. “ఎస్.ఈ.ఎమ్ ఇండియా”, “ఫ్యాబ్ ఇండియా” వంటి కార్యక్రమాలు ప్రకటించబడినా వాటి అమలు స్థాయిలో ఇంకా ఫలితాలు కనిపించకపోవడం గమనార్హం. చిప్ మాన్యుఫాక్చరింగ్ వంటి రంగాల్లో భారీ పెట్టుబడులు, దీర్ఘకాలిక వ్యూహాలు అవసరం. కానీ ఆ దిశగా దేశం ఇంకా మొదటి దశలోనే ఉందని చెప్పవచ్చు.
ఇక విద్యా వ్యవస్థ కూడా ఒక ప్రధాన కారణంగా నిలుస్తోంది. మన విద్యా విధానం ఇప్పటికీ డిగ్రీలు, మార్కులపైనే ఎక్కువగా దృష్టి పెట్టి పరిశోధన, ఆవిష్కరణలు, ప్రాక్టికల్ స్కిల్స్పై తక్కువగా దృష్టి పెట్టుతోందనే విమర్శ ఉంది. ఫలితంగా ఇంజినీరింగ్ గ్రాడ్యుయేట్లు ఎక్కువగా ఉద్యోగాల కోసం సిద్ధమవుతారు కానీ స్టార్టప్లు లేదా కొత్త టెక్నాలజీల అభివృద్ధిలో ముందుకు రావడం తక్కువగా కనిపిస్తోంది.
ఇంకా ఒక ముఖ్య అంశం కార్పొరేట్ వ్యూహం. భారతీయ ఐటీ సంస్థలు సురక్షితమైన ఆదాయం ఇచ్చే సర్వీస్ మోడల్ను విడిచిపెట్టడానికి పెద్దగా ఆసక్తి చూపడం లేదు. భారీ లాభాలు, స్థిరమైన క్యాష్ ఫ్లో ఉన్నప్పుడు అధిక ప్రమాదం ఉన్న ఆర్ అండ్ డీ లేదా హార్డ్వేర్ రంగాల్లో పెట్టుబడులు పెట్టడానికి కంపెనీలు ముందుకు రావడం సహజంగానే కష్టమే. ఈ కారణంగా డివిడెండ్ల రూపంలో లాభాలను పంచడం జరుగుతోంది కానీ దీర్ఘకాలిక ఇన్నోవేషన్కు అవసరమైన పెట్టుబడులు తగ్గుతున్నాయి.
అయితే విమర్శలు ఉన్నప్పటికీ భారత ఐటీ రంగం ప్రాముఖ్యతను తక్కువగా అంచనా వేయలేం. గ్లోబల్ అవుట్సోర్సింగ్ మార్కెట్లో భారత్ ఇంకా అగ్రస్థానంలో ఉంది. డిజిటల్ ట్రాన్స్ఫార్మేషన్, క్లౌడ్ కంప్యూటింగ్, సైబర్ సెక్యూరిటీ వంటి రంగాల్లో భారతీయ సంస్థలు మంచి స్థానం సంపాదించాయి. అదనంగా స్టార్టప్ ఎకోసిస్టమ్ వేగంగా పెరుగుతోంది. ఏఐ, ఫిన్టెక్, సాస్ రంగాల్లో భారతీయ స్టార్టప్లు అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పొందుతున్నాయి.
స్టాక్ మార్కెట్ పరంగా చూస్తే ఐటీ కంపెనీల పనితీరు మిశ్రమంగా ఉంది. గ్లోబల్ డిమాండ్ తగ్గితే ఈ రంగంపై ప్రభావం పడుతుంది. ముఖ్యంగా అమెరికా, యూరప్ మార్కెట్లపై ఆధారపడటం ఒక రిస్క్గా మారింది. అయితే దీర్ఘకాలంలో డిజిటలైజేషన్ పెరుగుతుండటంతో ఈ రంగానికి అవకాశాలు కూడా ఉన్నాయి.
మొత్తంగా చూస్తే భారతీయ ఐటీ రంగం ఒక కీలక మలుపులో ఉంది. సర్వీస్ మోడల్ నుంచి ప్రొడక్ట్ మరియు ఇన్నోవేషన్ ఆధారిత మోడల్ వైపు మళ్లాల్సిన అవసరం ఉంది. ఇందుకోసం ప్రభుత్వం, విద్యా వ్యవస్థ, కార్పొరేట్ సంస్థలు కలిసి పనిచేయాలి. లేకపోతే, ప్రపంచ టెక్నాలజీ పోటీలో భారత్ వెనుకబడే ప్రమాదం ఉంది. కానీ సరైన వ్యూహాలు అమలు చేస్తే భారతదేశం గ్లోబల్ టెక్ శక్తిగా ఎదగడం అసాధ్యం కాదు.