నెతన్యాహూకు వార్నింగ్.. అమెరికా-ఇజ్రాయెల్ బంధంలో తొలి బీటలు..?

అమెరికా-ఇజ్రాయెల్ దశాబ్దాల నాటి మైత్రిలో ఎన్నడూ చూడని సరికొత్త మలుపు ఇది. ప్రపంచ రాజకీయాల్లో అత్యంత పటిష్టమైన బంధంగా భావించే ఈ సమీకరణంలో ఇప్పుడు స్పష్టమైన బీటలు కనిపిస్తున్నాయి. అమెరికా ఉపాధ్యక్షుడు జేడీ వాన్స్ చేసిన తాజా వ్యాఖ్యలు కేవలం ఒక రాజకీయ ప్రకటన మాత్రమే కాదు... అవి వాషింగ్టన్ విదేశాంగ విధానంలో రాబోతున్న ఒక పెద్ద భూకంపానికి సంకేతాలు.

దశాబ్దాలుగా ప్రపంచ రాజకీయాల్లో "అమెరికా–ఇజ్రాయెల్ సంబంధం" అంటే విడదీయలేని బంధంగా భావిస్తారు. వైట్‌హౌస్‌లో డెమొక్రాట్లు ఉన్నా.. రిపబ్లికన్లు ఉన్నా ఇజ్రాయెల్‌కు అమెరికా అండ తప్పదనే అభిప్రాయం ప్రపంచంలో బలంగా ఉంది. కానీ ఇప్పుడు ఆ సంప్రదాయ సమీకరణంలో మార్పు కనిపిస్తోంది. అమెరికా వైస్ ప్రెసిడెంట్ జేడీ వాన్స్ చేసిన తాజా వ్యాఖ్యలు కేవలం ఒక రాజకీయ ప్రతిస్పందన కాదు. అవి అమెరికా విదేశాంగ విధానంలో చోటుచేసుకుంటున్న కొత్త ఆలోచనకు, వ్యూహాత్మక మార్పునకు సంకేతంగా కనిపిస్తున్నాయి.

ఇరాన్‌తో ట్రంప్ ప్రభుత్వం కుదుర్చుకున్న అవగాహన ఒప్పందంపై ఇజ్రాయెల్ కేబినెట్ సభ్యులు బహిరంగంగా విమర్శలు చేయడాన్ని వాన్స్ తీవ్రంగా తప్పుబట్టారు. "అమెరికాను తక్కువగా అంచనా వేయొద్దు... మా మద్దతును తేలికగా తీసుకోవద్దు" అని ఆయన చేసిన హెచ్చరిక మిత్రదేశానికి ఇచ్చిన సాధారణ సూచన కాదు. అమెరికా సహనం కూడా ఒక హద్దు వరకు మాత్రమే ఉంటుందని స్పష్టంగా చెప్పిన బలమైన సందేశం.

మారుతున్న సమీకరణలు.. మారుతున్న ప్రాధాన్యతలు

ట్రంప్ రెండోసారి అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత "అమెరికా ఫస్ట్" విధానం మరింత కఠినంగా అమలవుతోంది. గతంలో అమెరికా తన వ్యూహాత్మక అవసరాల కోసం మిత్రదేశాల మితిమీరిన నిర్ణయాలను లేదా మొండితనాన్ని కూడా భరించే పరిస్థితి ఉండేది. ఇప్పుడు మాత్రం అమెరికా ప్రయోజనాలకు, శాంతి ప్రయత్నాలకు విరుద్ధంగా ఎవరు వ్యవహరిస్తే అది ప్రాణస్నేహితుడైన మిత్రదేశమే అయినా సరే ప్రశ్నించేందుకు వైట్‌హౌస్ వెనుకాడడం లేదు.

ఇజ్రాయెల్ ఎప్పటి నుంచో అమెరికా ఆర్థిక-సైనిక సహాయం, అత్యాధునిక ఆయుధాలు, దౌత్యపరమైన రక్షణపై ఆధారపడుతోంది. ఐక్యరాజ్యసమితి వంటి అంతర్జాతీయ వేదికల్లో కూడా అమెరికా అనేకసార్లు వీటో పవర్ ఉపయోగించి ఇజ్రాయెల్‌కు అండగా నిలిచింది. అలాంటి రక్షణ కవచాన్ని ఇస్తూనే "ప్రపంచంలో మీకు నిజమైన మిత్రుడు ట్రంప్ మాత్రమే" అని వాన్స్ గుర్తు చేయడం వెనుక గట్టి రాజకీయ హెచ్చరిక దాగి ఉంది. అంటే "మా మద్దతును హక్కుగా భావించకండి" అని అమెరికా పరోక్షంగా చెప్తోంది.

ఇది నెతన్యాహుకు వ్యక్తిగత హెచ్చరికేనా..?

ఈ వివాదంలో జేడీ వాన్స్ ఒక ఆసక్తికరమైన విభజన రేఖను గీశారు. "ప్రధాని నెతన్యాహు స్వయంగా ట్రంప్‌ను విమర్శించలేదు. కానీ ఆయన కేబినెట్ సభ్యులు ట్రంప్‌పై వ్యక్తిగతంగా దాడి చేశారు" అని ఆయన పేర్కొన్నారు. దీనిని బట్టి చూస్తే అమెరికా ఇప్పటికీ నెతన్యాహుతో సంబంధాలను పూర్తిగా తెంచుకోవాలని భావించడం లేదు. కానీ ఆయన ప్రభుత్వంలోని తీవ్రవాద, అతివాద మంత్రుల ప్రవర్తనపై తీవ్ర అసంతృప్తితో ఉంది. ప్రస్తుతానికి అమెరికా తన అసంతృప్తిని నేరుగా నెతన్యాహుపై కాకుండా ఆయన ప్రభుత్వ తీరుపై వ్యక్తం చేస్తున్నప్పటికీ... అంతిమంగా ఈ ఒత్తిడి నెతన్యాహుపైనే పడక తప్పదు. తన మంత్రులను అదుపులో పెట్టుకోవాల్సిన బాధ్యత ప్రధానిగా ఆయనపైనే ఉంటుంది.

ఇరాన్ ఒప్పందమే అసలు 'ఫ్లాష్ పాయింట్'

ఈ అసాధారణ విభేదాల వెనుక అసలు కారణం ఇరాన్‌తో ట్రంప్ ప్రభుత్వం చేపట్టిన కొత్త దౌత్య వ్యూహం. మధ్యప్రాచ్యంలో మరో సుదీర్ఘ యుద్ధం కంటే చర్చల ద్వారా సమస్యలను పరిష్కరించుకోవాలనే గట్టి పట్టుదలతో ట్రంప్ ఉన్నారు. హార్ముజ్ జలసంధి భద్రత, ఇరాన్ అణు కార్యక్రమం నియంత్రణ, ప్రాంతీయ స్థిరత్వం వంటి అంశాల్లో ఒక అవగాహనకు రావాలని అమెరికా చూస్తోంది. అయితే ఇజ్రాయెల్ మాత్రం ఇరాన్‌పై ఎలాంటి సడలింపునూ, రాయితీలను అంగీకరించే పరిస్థితిలో లేదు. ఇరాన్‌ను పూర్తిగా కట్టడి చేయాలన్నదే ఇజ్రాయెల్ ఏకైక ఎజెండా. ఈ విధానపరమైన వ్యత్యాసమే ఇప్పుడు రెండు దేశాల మధ్య బహిరంగ ఘర్షణకు దారితీసింది.

అమెరికా సహాయం లేకుండా ఇజ్రాయెల్ నిలవగలదా?

ప్రతి ఏడాది బిలియన్ల డాలర్ల సైనిక సహాయం, ఐరన్ డోమ్ వంటి క్షిపణి రక్షణ వ్యవస్థలు, అత్యాధునిక యుద్ధ విమానాలు, అంతర్జాతీయ గూఢచారి సమాచారం... ఇవన్నీ ఇజ్రాయెల్‌కు అమెరికా నుంచే అందుతాయి. వాన్స్ చెప్పినట్లు ఇజ్రాయెల్ రక్షణకు ఉపయోగిస్తున్న అనేక ఆయుధాలు అమెరికన్ పన్ను చెల్లింపుదారుల సొమ్ముతో సమకూరినవే. అందుకే వాన్స్ ఇచ్చిన ఈ హెచ్చరిక కేవలం ప్రకటనలకే పరిమితం కాకపోవచ్చు. ఇజ్రాయెల్ గనుక తన మొండివైఖరిని వీడకపోతే, భవిష్యత్తులో అమెరికా ఇచ్చే సైనిక, దౌత్యపరమైన సహాయ విధానాల్లో మార్పులు లేదా కోతలు విధించే సంకేతాలు కూడా ఇందులో స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి.

ప్రపంచ రాజకీయాలకు కొత్త సంకేతం

జేడీ వాన్స్ వ్యాఖ్యలను ఒక సాధారణ రాజకీయ విమర్శగా కొట్టిపారేయలేం. అవి అమెరికా విదేశాంగ విధానంలో చోటుచేసుకుంటున్న సిద్ధాంతపరమైన మార్పు కు అద్దం పడుతున్నాయి. ట్రంప్ నేతృత్వంలోని అమెరికా ఇకపై మిత్రదేశాల నుంచి కూడా క్రమశిక్షణను, తమకు అనుకూలమైన విధానాలను ఆశిస్తోంది. "ముందు అమెరికా ప్రయోజనాలు... తర్వాతే మిగతా సంబంధాలు" అనే సూత్రం ఇక్కడ బలంగా పని చేస్తోంది. ఇకపై అమెరికా మద్దతు బ్లైండ్‌గా ఉండదు.. అది కొన్ని షరతులతో కూడుకున్నదే అన్న సంకేతం ఇజ్రాయెల్‌కు చేరిపోయింది. ఈ హెచ్చరిక తర్వాత నెతన్యాహు ప్రభుత్వం తన కరుడుగట్టిన వ్యూహాన్ని మార్చుకుని అమెరికాతో సర్దుకుపోతుందా? లేక తన పంథాలోనే వెళ్లి దశాబ్దాల నాటి మిత్రుడిని దూరం చేసుకుంటుందా? అనేది రాబోయే రోజుల్లో అంతర్జాతీయ రాజకీయాలను శాసించే కీలక ప్రశ్న కానుంది.