బంగ్లాదేశ్ విముక్తి యుద్ధంలో ‘రహస్య మిత్రుడు’.. భారత్‌కు పోలాండ్ ఎలా అండగా నిలిచింది?

1971లో జరిగిన బంగ్లాదేశ్ విముక్తి పోరాటం భారత చరిత్రలో ఒక కీలక మలుపు. కేవలం 13 రోజుల పాటు సాగిన యుద్ధంలో పాకిస్తాన్‌పై భారత్ ఘన విజయం సాధించి.. బంగ్లాదేశ్ ఆవిర్భావానికి మార్గం సుగమం చేసింది. అయితే ఈ విజయానికి భారత సైనికుల ధైర్యసాహసాలతో పాటు అంతర్జాతీయంగా లభించిన దౌత్య, సైనిక మద్దతు కూడా కీలకంగా నిలిచింది. ఈ నేపథ్యంలో పోలాండ్ పోషించిన పాత్ర చరిత్రలో ఆసక్తికరమైన అధ్యాయంగా నిలిచింది.

నీటిలోనూ దూసుకెళ్లిన ట్యాంకులు

1971 డిసెంబర్‌లో భారత సైన్యం తూర్పు పాకిస్తాన్‌లో యుద్ధానికి దిగినప్పుడు అక్కడి భౌగోళిక పరిస్థితులు పెద్ద సవాలుగా మారాయి. అనేక నదులు, కాలువలు, చిత్తడి నేలలు ఉండటంతో సాంప్రదాయ సైనిక వాహనాలతో వేగంగా ముందుకు సాగడం కష్టమైంది. ఈ పరిస్థితుల్లో భారత సైన్యం వినియోగించిన పీటీ-76 యాంఫిబియస్ ట్యాంకులు కీలకంగా మారాయి.

సోవియట్ రూపకల్పన ఆధారంగా రూపొందిన పీటీ-76 ట్యాంకులను పోలాండ్‌లో కూడా భారీగా ఉత్పత్తి చేశారు. నీటిలో ప్రయాణించే సామర్థ్యం ఉన్న ఈ ట్యాంకులు నదులు, కాలువలను దాటి పాకిస్తాన్ సైనిక స్థావరాలపై దాడులు చేయడానికి భారత బలగాలకు ఉపయోగపడ్డాయి. ముఖ్యంగా తూర్పు బంగ్లాదేశ్ లో లో వేగంగా ముందుకు సాగేందుకు ఇవి సహకరించాయి.

ఐరాసలోనూ భారత్‌కు దౌత్యపరమైన అండ

పోలాండ్ మద్దతు కేవలం సైనిక పరికరాలకే పరిమితం కాలేదు. అప్పటి కోల్డ్ వార్ రాజకీయాల్లో సోవియట్ యూనియన్‌కు మిత్రదేశంగా ఉన్న పోలాండ్, ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలిలో కూడా భారత్‌కు అనుకూలంగా వ్యవహరించింది.

1971 యుద్ధ సమయంలో భద్రతా మండలిలో కాల్పుల విరమణ, సైనిక ఉపసంహరణకు సంబంధించిన తీర్మానాలపై తీవ్ర చర్చ జరిగింది. ఈ సమయంలో పోలాండ్ భారత్, బంగ్లాదేశ్ వైపు ఉన్న రాజకీయ వాస్తవాలను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలని వాదించింది. తూర్పు పాకిస్తాన్‌లో ప్రజాస్వామ్యబద్ధంగా ఎన్నికైన ప్రతినిధులకు అధికారాన్ని అప్పగించాల్సిన అవసరాన్ని కూడా ప్రస్తావించింది.

1970 పాకిస్తాన్ ఎన్నికల్లో షేక్ ముజిబుర్ రెహమాన్ నేతృత్వంలోని అవామీ లీగ్ స్పష్టమైన మెజారిటీ సాధించినప్పటికీ అధికార బదిలీ జరగలేదు. దీనితో ఏర్పడిన రాజకీయ సంక్షోభమే చివరకు విముక్తి పోరాటానికి దారితీసింది.

బంగ్లాదేశ్‌ను త్వరగా గుర్తించిన దేశాల్లో పోలాండ్

1971 డిసెంబర్ 16న ఢాకాలో పాకిస్తాన్ సైన్యం భారత-ముక్తి బహినీ సంయుక్త దళాల ముందు లొంగిపోయింది. అనంతరం కొత్తగా ఏర్పడిన బంగ్లాదేశ్‌కు అంతర్జాతీయ గుర్తింపు కల్పించే ప్రక్రియ ప్రారంభమైంది.

1972 జనవరి 12న పోలాండ్ బంగ్లాదేశ్‌ను స్వతంత్ర దేశంగా గుర్తించింది. యుద్ధం ముగిసిన కొద్దికాలానికే తీసుకున్న ఈ నిర్ణయం కొత్త దేశానికి అంతర్జాతీయ స్థాయిలో గుర్తింపు పెరగడానికి సహకరించింది.

సోవియట్-భారత్ స్నేహం.. పోలాండ్‌తో అనుబంధం

1971లో భారత్, సోవియట్ యూనియన్ మధ్య కుదిరిన శాంతి, స్నేహ, సహకార ఒప్పందం కూడా యుద్ధ సమయంలో కీలకమైన వ్యూహాత్మక అంశంగా నిలిచింది. సోవియట్ ప్రభావ పరిధిలో ఉన్న పోలాండ్ కూడా భారత్‌కు అనుకూలంగా ఉండటం ఈ అంతర్జాతీయ సమీకరణాలను మరింత బలపరిచింది.

అయితే 1971 విజయంలో పోలాండ్ ఒక్కటే నిర్ణయాత్మక కారణమని చెప్పడం సరికాదు. భారత సైన్యం రూపొందించిన వ్యూహాలు, ముక్తి బహినీ సహకారం, సోవియట్ దౌత్య మద్దతు, అమెరికా-చైనా వంటి దేశాల భిన్న వైఖరులు.. ఇవన్నీ కలిసి యుద్ధ ఫలితాన్ని ప్రభావితం చేశాయి.

అందుకే 1971 యుద్ధ చరిత్రను పరిశీలించినప్పుడు పోలాండ్ పాత్రను ఒక ఆసక్తికరమైన దౌత్య, సైనిక సహకార అధ్యాయంగా చూడాలి. యుద్ధభూమిలో నదులను దాటిన పీటీ-76 ట్యాంకుల నుంచి ఐరాస వేదికపై వినిపించిన దౌత్య స్వరం వరకు.. భారత్‌కు పోలాండ్ అందించిన మద్దతు ఆ కాలంలోని అంతర్జాతీయ రాజకీయ సమీకరణాలను అర్థం చేసుకోవడానికి ఒక ముఖ్యమైన ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది.