చైనా ‘వాటర్ బాంబ్’.. భారత్కు భారీ ముప్పు తప్పదా?
ముఖ్యంగా నేపాల్-టిబెట్ సరిహద్దుల్లో సంభవించిన ఆకస్మిక వరదలు, హిమపాతం ఘటనల నేపథ్యంలో చైనా నిర్మిస్తున్న భారీ జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టుపై చర్చ మొదలైంది.
By: A.N.Kumar | 27 Aug 2026 3:24 PM IST
హిమాలయ ప్రాంతంలో వరుసగా చోటుచేసుకుంటున్న ప్రకృతి విపత్తులు మరోసారి ఆందోళన కలిగిస్తున్నాయి. ముఖ్యంగా నేపాల్-టిబెట్ సరిహద్దుల్లో సంభవించిన ఆకస్మిక వరదలు, హిమపాతం ఘటనల నేపథ్యంలో చైనా నిర్మిస్తున్న భారీ జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టుపై చర్చ మొదలైంది. అరుణాచల్ప్రదేశ్కు సమీపంలోని టిబెట్లో బ్రహ్మపుత్ర నదిపై చైనా నిర్మిస్తున్న మెడోగ్ డ్యామ్ భవిష్యత్తులో భారత్కు ముప్పుగా మారుతుందా? అనే ప్రశ్నలు ఇప్పుడు తెరపైకి వచ్చాయి.
ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద హైడ్రో ప్రాజెక్టు
టిబెట్లోని యార్లంగ్ త్సాంగ్పో నదిపై చైనా సుమారు 60 వేల మెగావాట్ల సామర్థ్యంతో భారీ జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టును నిర్మిస్తోంది. ఈ ప్రాజెక్టు పూర్తయితే చైనాలోని త్రీ గోర్జెస్ డ్యామ్ను మించి ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టుగా నిలిచే అవకాశం ఉంది. 2033 నాటికి ప్రాజెక్టును పూర్తి చేయాలని చైనా లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
యార్లంగ్ త్సాంగ్పో నది టిబెట్ నుంచి భారత్లోకి ప్రవేశించిన తర్వాత సియాంగ్గా, అనంతరం బ్రహ్మపుత్రగా మారుతుంది. దీంతో ఎగువ ప్రాంతంలో నదీ ప్రవాహంపై చైనాకు పెరుగుతున్న నియంత్రణ భారత్కు వ్యూహాత్మకంగా కీలక అంశంగా మారుతోంది.
‘వాటర్ బాంబ్’గా ఎందుకు చెబుతున్నారు?
మెడోగ్ ప్రాజెక్టు నిర్మిస్తున్న ప్రాంతం భౌగోళికంగా అత్యంత సున్నితమైన హిమాలయ ప్రాంతంలో ఉంది. ఇక్కడ భూకంపాల ముప్పు అధికంగా ఉండటంతో భారీ డ్యామ్ నిర్మాణంపై కొందరు నిపుణులు ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు. భారీ భూకంపం, కొండచరియలు విరిగిపడటం లేదా ఇతర ప్రకృతి విపత్తుల కారణంగా డ్యామ్కు నష్టం జరిగితే పెద్ద మొత్తంలో నీరు దిగువ ప్రాంతాలకు ఒక్కసారిగా ప్రవహించే ప్రమాదం ఉంటుందని హెచ్చరిస్తున్నారు.
ఇదే కారణంగా ఈ ప్రాజెక్టును కొందరు ‘వాటర్ బాంబ్’తో పోలుస్తున్నారు. అయితే డ్యామ్ తప్పనిసరిగా ప్రమాదానికి గురవుతుందని చెప్పడానికి ప్రస్తుతం ఆధారాలు లేవు. ప్రాజెక్టు భద్రత, భూకంప నిరోధక సామర్థ్యం, అత్యవసర నీటి విడుదల వ్యవస్థలపై పూర్తి వివరాలు అందుబాటులో ఉండటం అత్యంత కీలకం.
భారత్కు ఎలాంటి ముప్పు?
బ్రహ్మపుత్ర నది దిగువ ప్రాంతంలో భారత్ ఉండటం ప్రధాన ఆందోళన. చైనా నదీ ప్రవాహాన్ని భారీగా నియంత్రిస్తే భవిష్యత్తులో నీటి లభ్యత, వ్యవసాయం, పర్యావరణ వ్యవస్థలపై ప్రభావం పడే అవకాశం ఉంది. అలాగే భారీ వర్షాల సమయంలో నీటిని ఒక్కసారిగా విడుదల చేస్తే అరుణాచల్ప్రదేశ్, అసోం ప్రాంతాల్లో వరదల ముప్పు పెరిగే అవకాశం ఉందన్న ఆందోళనలు ఉన్నాయి.
మరోవైపు, భారత్ కూడా సియాంగ్ నదిపై భారీ బహుళ ప్రయోజన ప్రాజెక్టును ప్రతిపాదించింది. నీటి నిల్వ, వరద నియంత్రణ, విద్యుత్ ఉత్పత్తి వంటి లక్ష్యాలతో ఈ ప్రాజెక్టును ముందుకు తీసుకెళ్లాలని భావిస్తోంది.
నేపాల్ వరదల తర్వాత మరింత చర్చ
నేపాల్-టిబెట్ సరిహద్దుల్లో ఇటీవల చోటుచేసుకున్న ఆకస్మిక వరదలు హిమాలయాల భౌగోళిక సున్నితత్వాన్ని మరోసారి ప్రపంచం దృష్టికి తీసుకొచ్చాయి. మంచు ఫలకాలు విరిగిపడటం, భారీ వర్షాలు, కొండచరియలు వంటి కారణాలతో హిమాలయ నదుల్లో ఒక్కసారిగా నీటి ప్రవాహం పెరిగే ప్రమాదం ఉంది. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో భారీ ఆనకట్టల భద్రతపై సహజంగానే ప్రశ్నలు తలెత్తుతున్నాయి.
అయితే నేపాల్లో జరిగిన ప్రతి వరద ఘటనకు అక్కడి ఆనకట్టలే కారణమని చెప్పడం కూడా సరైనది కాదు. ప్రకృతి వైపరీత్యాలకు అనేక కారణాలు ఉండొచ్చు. అందువల్ల శాస్త్రీయ అధ్యయనాలు, భౌగోళిక డేటా, డ్యామ్ భద్రతా నివేదికల ఆధారంగానే తుది అంచనాకు రావాల్సి ఉంటుంది.
భారత్-చైనా మధ్య నీటి భద్రతే కీలకం
భారత్, చైనా మధ్య బ్రహ్మపుత్ర వంటి అంతర్జాతీయ నదులపై సమగ్ర నీటి భాగస్వామ్య ఒప్పందం లేకపోవడం మరో ప్రధాన సవాలు. ఎగువ ప్రాంతంలో భారీ నిర్మాణాలు చేపట్టినప్పుడు దిగువ దేశానికి ముందస్తు సమాచారం, నీటి ప్రవాహ వివరాలు, అత్యవసర పరిస్థితుల్లో సమన్వయం వంటి అంశాలు అత్యంత అవసరం.
హిమాలయాల్లో ప్రకృతి విపత్తులను పూర్తిగా అడ్డుకోవడం సాధ్యం కాకపోయినా.. ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థలు, పారదర్శక సమాచార మార్పిడి, శాస్త్రీయ పర్యవేక్షణ ద్వారా నష్టాన్ని గణనీయంగా తగ్గించవచ్చు. అందుకే చైనా మెడోగ్ ప్రాజెక్టు విషయంలో భారత్ అప్రమత్తంగా ఉండటంతో పాటు దౌత్యపరంగా కూడా నీటి భద్రతకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాల్సిన అవసరం ఉంది.
మొత్తంగా చూస్తే.. చైనా నిర్మిస్తున్న మెడోగ్ డ్యామ్ అభివృద్ధి ప్రాజెక్టా? లేక భవిష్యత్తులో భారత్కు ‘వాటర్ బాంబ్’గా మారే ప్రమాదముందా? అన్నది ఇప్పుడే ఖచ్చితంగా చెప్పలేం. కానీ హిమాలయాల భౌగోళిక సున్నితత్వం, బ్రహ్మపుత్ర నది ప్రాధాన్యం, పెరుగుతున్న ప్రకృతి విపత్తుల నేపథ్యంలో ఈ ప్రాజెక్టుపై నిరంతర శాస్త్రీయ పర్యవేక్షణ, పారదర్శక సమాచార మార్పిడి మాత్రం అత్యవసరం.