బుద్ది మారని మాల్దీవులు.. పాకిస్తాన్ పంచన చేరి భారత్ కు వెన్నుపోటు?

హిందూ మహాసముద్రంలో ఆధిపత్యం కోసం సాగుతున్న వ్యూహాత్మక పోరులో మాల్దీవులు మరోసారి కీలక చర్చకు కేంద్రంగా మారింది. ఒకప్పుడు ‘ఇండియా అవుట్‌’ నినాదంతో రాజకీయంగా ఎదిగిన మాల్దీవుల అధ్యక్షుడు మహమ్మద్‌ ముయిజ్జు.. ఇప్పుడు భారత్‌తో సంబంధాలను మెరుగుపరుచుకుంటూనే పాకిస్థాన్‌తోనూ రక్షణ, సముద్ర భద్రత సహకారాన్ని విస్తరించేందుకు ప్రయత్నిస్తున్నారు. అక్టోబర్‌ 20 నుంచి 22 వరకు ఆయన చేపట్టిన పాకిస్థాన్‌ పర్యటన, ఆ దేశ ప్రధాని షెహబాజ్‌ షరీఫ్‌, సైనికాధికారి అసిమ్‌ మునీర్‌తో జరిపిన చర్చలు, 20 ఒప్పందాలపై సంతకాలు ప్రాంతీయ రాజకీయాల్లో కొత్త ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతున్నాయి. అయితే ఇది భారత్‌కు మాల్దీవులు వెన్నుపోటు పొడవడమేనా? లేక చిన్న దేశంగా తన వ్యూహాత్మక ప్రాధాన్యాన్ని పెంచుకునే ప్రయత్నమా? అన్నది చర్చనీయాంశమైంది.

చిన్న దేశం.. పెద్ద వ్యూహాత్మక ప్రాధాన్యం!

మాల్దీవుల భౌగోళిక స్థానం దాని పరిమాణం కంటే ఎంతో ఎక్కువ ప్రాధాన్యాన్ని కల్పిస్తోంది. హిందూ మహాసముద్రంలోని కీలక నౌకా రవాణా మార్గాలకు సమీపంలో ఉండటంతో భారత్‌కు ఈ ద్వీపదేశం భద్రతాపరంగా ముఖ్యమైనది. అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం, ఇంధన రవాణా, సముద్ర భద్రత విషయంలో హిందూ మహాసముద్ర స్థిరత్వం భారత్‌కు అత్యంత అవసరం. ఈ నేపథ్యంలో మాల్దీవులతో సత్సంబంధాలు కొనసాగించడం న్యూఢిల్లీకి దౌత్యపరమైన అవసరమే కాదు.. దీర్ఘకాలిక వ్యూహాత్మక ప్రయోజనం కూడా.

ఇదే ప్రాధాన్యాన్ని చైనా, పాకిస్థాన్‌ వంటి దేశాలు కూడా గుర్తిస్తున్నాయి. మాల్దీవులతో ఆర్థిక, దౌత్య, రక్షణ సంబంధాలను పెంచుకోవడం ద్వారా హిందూ మహాసముద్ర ప్రాంతంలో తమ ప్రభావాన్ని విస్తరించుకునే అవకాశం వాటికి లభిస్తుంది.

పాక్‌తో 20 ఒప్పందాలు.. అసలు ఆందోళన ఏమిటి?

ముయిజ్జు పర్యటనలో రక్షణ, సముద్ర భద్రత, పోలీసింగ్‌, పౌర విమానయానం, ఆరోగ్యం, విద్య, వ్యవసాయం, మత్స్య పరిశ్రమ, పర్యాటకం వంటి రంగాల్లో 20 ఒప్పందాలు కుదిరినట్లు వెల్లడైంది. ద్వైపాక్షిక వాణిజ్యాన్ని ప్రస్తుత స్థాయి నుంచి గణనీయంగా పెంచుకోవాలని ఇరు దేశాలు లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాయి.

అయితే ఈ పర్యటనలో అత్యంత ప్రాధాన్యం సంతరించుకున్న అంశం పాకిస్థాన్‌ సైనిక నాయకత్వంతో ముయిజ్జు జరిపిన చర్చలు. ప్రాంతీయ భద్రత, సైనిక శిక్షణ, రక్షణ సహకారం వంటి అంశాలు చర్చకు రావడం భారత్‌ దృష్టిలో కీలక పరిణామం. అయినప్పటికీ, ఈ ఒప్పందాలు మాల్దీవుల్లో పాకిస్థాన్‌ సైనిక స్థావరం ఏర్పాటుకు దారితీస్తున్నాయని చెప్పడానికి లేదు. ఒప్పందాల అసలు స్వరూపం, అమలు విధానం, వాటి ద్వారా ఏర్పడే కార్యాచరణ సంబంధాలే భవిష్యత్తులో పరిస్థితిని నిర్ణయిస్తాయి.

‘ఇండియా అవుట్‌’ నుంచి సమతుల్య దౌత్యం వరకు..

2023లో ‘ఇండియా అవుట్‌’ ప్రచారం ముయిజ్జు రాజకీయ ఎదుగుదలలో కీలక పాత్ర పోషించింది. అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత మాల్దీవుల్లో ఉన్న భారత సైనిక సిబ్బందిని వెనక్కి పంపించే చర్యలు చేపట్టడంతో ఇరు దేశాల మధ్య ఉద్రిక్తతలు పెరిగాయి. అయితే కాలక్రమేణా ఆర్థిక అవసరాలు, పర్యాటక రంగంపై భారత్‌ ప్రాధాన్యం, ప్రాంతీయ భద్రత వంటి అంశాల నేపథ్యంలో సంబంధాలను తిరిగి మెరుగుపరుచుకునే ప్రయత్నాలు కూడా జరిగాయి.

ఇప్పుడు పాకిస్థాన్‌తో సంబంధాలను విస్తరించడం ద్వారా ముయిజ్జు మరో సందేశాన్ని ఇస్తున్నట్లు కనిపిస్తోంది. మాల్దీవుల విదేశాంగ విధానం ఒక్క దేశంపైనే ఆధారపడకూడదన్నది ఆయన ప్రభుత్వ వ్యూహం కావచ్చు. చిన్న దేశాలు పెద్ద శక్తుల మధ్య సమతుల్యత పాటిస్తూ ఆర్థిక, భద్రతాపరమైన ప్రయోజనాలను సాధించుకోవడం అంతర్జాతీయ రాజకీయాల్లో కొత్త విషయం కాదు. కానీ ఈ సమతుల్య దౌత్యం ఎంతవరకు సాధ్యమవుతుందన్నదే అసలు ప్రశ్న. భారత్‌ భద్రతా ప్రయోజనాలకు విరుద్ధంగా ఏదైనా చర్య తీసుకుంటే, అది ద్వైపాక్షిక సంబంధాలపై ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉంది.

సార్క్‌ పునరుద్ధరణ.. దౌత్యానికి మరో కోణం

దక్షిణాసియా ప్రాంతీయ సహకార సంఘం (సార్క్‌)ను తిరిగి క్రియాశీలం చేయాలన్న ముయిజ్జు ప్రతిపాదన కూడా ఈ పర్యటనలో ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. 2014 తర్వాత సార్క్‌ శిఖరాగ్ర సమావేశం జరగలేదు. భారత్‌-పాకిస్థాన్‌ మధ్య ఉద్రిక్తతలు, ఉగ్రవాదంపై విభేదాలు ఈ కూటమి ముందడుగుకు ప్రధాన అడ్డంకులుగా ఉన్నాయి.

సార్క్‌ పునరుద్ధరణ జరిగితే ప్రాంతీయ వాణిజ్యం, ప్రజల మధ్య సంబంధాలు, ఆర్థిక సహకారానికి అవకాశాలు పెరగవచ్చు. అయితే ఇందుకోసం సభ్యదేశాల మధ్య నమ్మకం, పరస్పర సహకారం అవసరం. కేవలం శిఖరాగ్ర సమావేశం నిర్వహించాలన్న పిలుపుతోనే ఈ సమస్యలకు పరిష్కారం లభించదు.

భారత్‌ ఏం చేయాలి?

మాల్దీవులు పాకిస్థాన్‌తో సంబంధాలు పెంచుకుంటున్నాయనే కారణంతోనే ఆ దేశాన్ని పూర్తిగా భారత్‌కు వ్యతిరేకంగా నిలిచిన దేశంగా చూడటం తొందరపాటు నిర్ణయమే అవుతుంది. అదే సమయంలో రక్షణ, సముద్ర భద్రత రంగాల్లో జరుగుతున్న పరిణామాలను న్యూఢిల్లీ నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు. మాల్దీవులతో అభివృద్ధి భాగస్వామ్యం, పర్యాటకం, వాణిజ్యం, మౌలిక సదుపాయాలు, విపత్తుల సమయంలో సహాయం, సముద్ర భద్రత వంటి రంగాల్లో సహకారాన్ని మరింత బలోపేతం చేయడం భారత్‌కు అవసరం. ప్రజలకు ప్రత్యక్ష ప్రయోజనాలు చేకూర్చే కార్యక్రమాలు, పరస్పర విశ్వాసం పెంచే దౌత్యం ద్వారా దీర్ఘకాలిక సంబంధాలను బలపరచవచ్చు. మరోవైపు మాల్దీవులు కూడా భారత్‌తో ఉన్న భౌగోళిక, ఆర్థిక, భద్రతాపరమైన సంబంధాలను విస్మరించలేవు. పాకిస్థాన్‌తో ఒప్పందాలు కుదుర్చుకున్నంత మాత్రాన భారత్‌తో సంబంధాలు ముగిసిపోవు. అయితే ఆ ఒప్పందాలు ఏ దిశగా అమలవుతాయన్నది కీలకం.

ముయిజ్జు పాకిస్థాన్‌ పర్యటనను భారత్‌కు వెన్నుపోటుగా విశ్లేషఖులు భావిస్తున్నారు., హిందూ మహాసముద్రంలో ప్రభావం కోసం సాగుతున్న దౌత్య పోటీలో పక్కచూపులను మల్దీవులు చూస్తోంది. మాల్దీవులు తన విదేశాంగ స్వతంత్రతను కాపాడుకుంటూనే భారత్‌తో వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యాన్ని కొనసాగిస్తుందా? లేక కొత్త రక్షణ సంబంధాలు ప్రాంతీయ సమీకరణాలను మార్చుతాయా? అన్నది రానున్న రోజుల్లో తేలనుంది.