భారత్‌లో సముద్రంపై 60 కిలోమీటర్ల మెగా డ్యామ్..

భారతదేశ ఇంజినీరింగ్ చరిత్రలోనే ఇప్పటివరకు చేపట్టిన అత్యంత సాహసోపేతమైన, భారీ మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్ట్‌కు గుజరాత్ వేదిక కాబోతోంది. అరేబియా సముద్ర తీరంలో ఉన్న గల్ఫ్ ఆఫ్ ఖంభాత్ పై సుమారు 60.13 కిలోమీటర్ల పొడవైన భారీ సముద్ర డ్యామ్ నిర్మించేందుకు కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు సంకల్పించాయి. 'కల్పసర్' పేరిట ప్రతిపాదించిన ఈ మెగా ప్రాజెక్ట్ అంచనా వ్యయం దాదాపు రూ.1.33 లక్షల కోట్లు. ఇది పూర్తయితే ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద సముద్ర డ్యామ్‌లలో ఒకటిగా రికార్డు సృష్టిస్తుంది.

దశాబ్దాల కల.. నెదర్లాండ్స్ సాంకేతిక సహకారం

ఈ ప్రాజెక్ట్ ఆలోచన కొత్తదేమీ కాదు. 1955లోనే ఒక డచ్ సంస్థ దీనిని ప్రతిపాదించింది. అయితే సముద్రపు అలల తీవ్రత, సాంకేతిక సవాళ్లు, భారీ వ్యయం కారణంగా ఇది దశాబ్దాల పాటు పట్టాలెక్కలేదు. తాజాగా ఈ ప్రాజెక్ట్‌కు మళ్లీ తీవ్రమైన కదలిక వచ్చింది. మే నెలలో ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ నెదర్లాండ్స్ పర్యటన సందర్భంగా సముద్ర డ్యామ్‌ల నిర్మాణంలో విశేష అనుభవం కలిగిన నెదర్లాండ్స్ నిపుణులు ఈ ప్రాజెక్ట్‌కు అవసరమైన సాంకేతిక సహకారం అందించేందుకు అంగీకరించారు.

ప్రాజెక్ట్ వల్ల కలిగే ప్రధాన ప్రయోజనాలు

గల్ఫ్ ఆఫ్ ఖంభాత్ ప్రాంతంలో నర్మదా, తాపి, సబర్మతి, మహి వంటి ప్రధాన జీవనదులు అరేబియా సముద్రంలో కలుస్తాయి. ఈ ప్రాంతాన్ని డ్యామ్‌ ద్వారా మూసివేసి, సముద్రపు ఉప్పునీటి ప్రవాహాన్ని అడ్డుకోవడం ద్వారా అనేక ప్రయోజనాలు చేకూరనున్నాయి. ఉప్పునీరు కలవకుండా నిరోధించడం ద్వారా దాదాపు 10,000 మిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్ల స్వచ్ఛమైన నీటిని నిల్వ చేసే భారీ తీరప్రాంత తీపి నీటి జలాశయం ఏర్పడుతుంది. గుజరాత్‌లోని సౌరాష్ట్ర, ఉత్తర గుజరాత్ ప్రాంతాలలో తీవ్రమైన తాగునీటి, సాగునీటి అవసరాలను ఇది శాశ్వతంగా తీరుస్తుంది. ఈ డ్యామ్‌పై రోడ్డు/రైలు మార్గం నిర్మించడం ద్వారా ఉత్తర గుజరాత్ నుంచి దక్షిణ గుజరాత్‌కు మధ్య ప్రయాణ దూరం ప్రస్తుతం ఉన్న 240 కిలోమీటర్ల నుంచి కేవలం 60 కిలోమీటర్లకు తగ్గుతుంది. ప్రయాణ సమయం, ఇంధనం ఆదా అవ్వడమే కాకుండా, రవాణా సౌకర్యాలు పెరిగి పారిశ్రామిక రంగానికి పెద్దపీట వేసినట్లవుతుంది.

సాంకేతిక సవాళ్లు.. సముద్రపు అలల ఉధృతి

ఈ ప్రాజెక్ట్ నిర్మాణంలో అత్యంత క్లిష్టమైన అంశం సముద్రపు అలల తీవ్రత. గల్ఫ్ ఆఫ్ ఖంభాత్‌లో అలలు ప్రతిరోజూ 36 అడుగుల (సుమారు 11 మీటర్లు) ఎత్తు వరకు ఎగిసిపడటం సాధారణం. ఇటువంటి తీవ్రమైన వాతావరణ పరిస్థితులను తట్టుకుని సముద్రంపై సుదీర్ఘ డ్యామ్‌ను నిర్మించడం ఇంజినీర్లకు సవాలుతో కూడుకున్న పని. అందుకే తీరప్రాంత రక్షణ కట్టడాల్లో ప్రపంచ ప్రఖ్యాతి గాంచిన డచ్ నిపుణుల భాగస్వామ్యం ఈ ప్రాజెక్ట్‌కు అత్యంత కీలకంగా మారింది.

కల్పసర్ ప్రాజెక్ట్ కేవలం నీటి నిర్వహణకు మాత్రమే పరిమితం కాకుండా ప్రాంతీయ అభివృద్ధి, రవాణా, పర్యావరణ పరిరక్షణలో కీలక మైలురాయిగా నిలవనుంది. ఈ ప్రాజెక్ట్ గనుక విజయం సాధిస్తే, భారత్ తన ఇంజినీరింగ్ సామర్థ్యాన్ని ప్రపంచ వేదికపై మరోసారి చాటిచెప్పడమే కాకుండా గుజరాత్ ఆర్థిక రూపురేఖలను సమూలంగా మార్చివేస్తుందనడంలో సందేహం లేదు.