'బతుకమ్మ' గురించి తెలుసా? ఎలా పుట్టింది? చరిత్ర ఇదీ.. కానీ ఈసారి షాక్..

తెలంగాణ సంస్కృతి, సంప్రదాయాలు, ఆడపడుచుల ఆత్మగౌరవానికి ప్రతీకగా నిలిచే పూల పండుగ బతుకమ్మ వచ్చేసింది. రంగురంగుల పూలను అందంగా పేర్చి, గౌరమ్మను కొలుస్తూ మహిళలు ఆడిపాడే ఈ వేడుక రాష్ట్రవ్యాప్తంగా సందడి ఈరోజు నుంచి నింపుతోంది. ఇది కేవలం పూలతో చేసే అలంకరణ కాదు.. తరతరాలుగా వస్తున్న సంప్రదాయం, ప్రకృతితో మనిషికి ఉన్న అనుబంధానికి ప్రతిరూపం. ఒకప్పుడు గ్రామీణ ప్రాంతాలకే పరిమితమైన ఈ పండుగ.. తెలంగాణ ఉద్యమ సమయంలో ప్రత్యేక సాంస్కృతిక గుర్తింపుగా నిలిచి, నేడు అంతర్జాతీయ వేదికలపైనా తెలంగాణ వైభవాన్ని చాటుతోంది.

అసలు బతుకమ్మ అంటే ఏమిటి?

‘బతుకమ్మ’ అనే పదానికి ‘బతుకు తల్లి’, ‘జీవించు తల్లి’ అనే అర్థాలు చెబుతారు. పురాణ గాథలు, స్థానిక జానపద కథనాల ప్రకారం బతుకమ్మను గౌరీదేవి రూపంగా భావించి పూజిస్తారు. అయితే ఈ పండుగ ఆవిర్భావానికి సంబంధించి భిన్నమైన కథనాలు, సంప్రదాయాలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి. ప్రకృతిని ఆరాధించడం, మహిళల ఐక్యతను చాటడం, కుటుంబం సుభిక్షంగా ఉండాలని కోరుకోవడం వంటి అంశాలు ఈ వేడుకలో ప్రధానంగా కనిపిస్తాయి.

వర్షాకాలం ముగింపు దశలో ప్రకృతి ప్రసాదించే తంగేడు, గునుగు, బంతి, చామంతి తదితర పూలతో బతుకమ్మను పేర్చుతారు. ఒక్కో వరుసలో ఒక్కో రకం పూలను అమర్చి, గోపురం ఆకారంలో తీర్చిదిద్దుతారు. పూల మధ్యలో గౌరమ్మను ప్రతిష్ఠించి, సంప్రదాయ పాటలతో పూజలు నిర్వహిస్తారు. వర్షాలు సమృద్ధిగా కురిసి పంటలు పండాలని, కుటుంబాల్లో సంతోషం వెల్లివిరియాలని, అందరూ ఆయురారోగ్యాలతో ఉండాలని మహిళలు కోరుకుంటారు.

కరువు కష్టాల నుంచి ప్రకృతి ఆరాధన వరకు..

తెలంగాణ ప్రాంతంలో వ్యవసాయం, వర్షాలు, ప్రకృతి వనరులు ప్రజల జీవన విధానంతో విడదీయలేని సంబంధాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. వర్షాకాలంలో విరివిగా పూసే స్థానిక పూలను సేకరించి దేవతా రూపంగా పేర్చడం, వాటిని పూజించడం ఈ పండుగలోని ప్రకృతి సంబంధాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. కరువు కాటకాల నుంచి ప్రజలను కాపాడాలని, పాడిపంటలు సమృద్ధిగా ఉండాలని దేవతను ప్రార్థించే ఆచారాలు కూడా స్థానిక సంప్రదాయాల్లో కనిపిస్తాయి.

తంగేడు, గునుగు వంటి పూలకు తెలంగాణ బతుకమ్మలో ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. ప్రకృతిలో లభించే పూలను ఉపయోగించడం ఈ పండుగకు ప్రత్యేక అందాన్ని తీసుకొస్తుంది. పూల సేకరణ నుంచి బతుకమ్మ పేర్చడం, సామూహికంగా పాటలు పాడుతూ వేడుకలు నిర్వహించడం వరకు ప్రతి దశలోనూ మహిళల భాగస్వామ్యం కనిపిస్తుంది. అందుకే బతుకమ్మను ప్రకృతి ఆరాధనతో పాటు స్త్రీల ఐక్యతకు ప్రతీకగా కూడా అభివర్ణిస్తారు.

తొమ్మిది రోజులు.. తొమ్మిది రకాల సంబురాలు

బతుకమ్మ పండుగను సంప్రదాయబద్ధంగా తొమ్మిది రోజుల పాటు జరుపుకుంటారు. ప్రతి రోజుకు ప్రత్యేకమైన పేరు, నైవేద్యం, ఆచారం ఉంటాయి. మొదటి రోజు ఎంగిలిపూల బతుకమ్మతో ప్రారంభమయ్యే వేడుక.. చివరి రోజు సద్దుల బతుకమ్మతో ఘనంగా ముగుస్తుంది.

మహిళలు తమ ఇళ్లలో బతుకమ్మలను పేర్చి, సాయంత్రం ఒకచోట చేరి వాటి చుట్టూ తిరుగుతూ పాటలు పాడుతారు. చప్పట్లతో లయబద్ధంగా ఆడుతూ సంప్రదాయ జానపద గీతాలను ఆలపిస్తారు. చివరిరోజు బతుకమ్మలను సమీపంలోని చెరువులు, నీటి వనరుల వద్దకు తీసుకెళ్లి నిమజ్జనం చేస్తారు. ఈ సందర్భంగా కుటుంబ సభ్యులు, బంధుమిత్రులు, ఇరుగుపొరుగు వారు కలుసుకోవడం పండుగలోని సామాజిక అనుబంధాన్ని మరింత బలోపేతం చేస్తుంది.

ఎంగిలిపూల బతుకమ్మతో ఉత్సవాలకు శ్రీకారం

తొమ్మిది రోజుల బతుకమ్మ ఉత్సవాల్లో మొదటిది ఎంగిలిపూల బతుకమ్మ. మహాలయ అమావాస్య రోజున దీనిని జరుపుకోవడం ఆనవాయితీ. పూర్వీకుల ఆచారాల ప్రకారం పూలను సేకరించి బతుకమ్మను పేర్చడం ఈ రోజు ప్రత్యేకత. కొన్ని ప్రాంతాల్లో భోజనం చేసిన తర్వాత పూలను పేర్చే సంప్రదాయం ఉండటంతో ఈ పేరు వచ్చిందని స్థానిక కథనాలు చెబుతాయి.

ఈ రోజున అమ్మవారికి నువ్వులు, బియ్యపు పిండి లేదా నూకలతో తయారు చేసిన నైవేద్యాన్ని సమర్పిస్తారు. కుటుంబ సభ్యులు, మహిళలు కలిసి పూజలు నిర్వహించి పండుగను ప్రారంభిస్తారు. తొలి రోజు నుంచే గ్రామాలు, పట్టణాల్లో బతుకమ్మ సందడి కనిపిస్తుంది. ఇళ్ల ముందు రంగవల్లులు, పూల అలంకరణలు, సంప్రదాయ వస్త్రధారణతో పండుగ వాతావరణం నెలకొంటుంది.

తెలంగాణ ఉద్యమం నుంచి గ్లోబల్ వేదిక వరకు..

బతుకమ్మ పండుగకు తెలంగాణ ఉద్యమ కాలంలో ప్రత్యేక గుర్తింపు లభించింది. తెలంగాణ ప్రాంతపు భాష, యాస, జానపద సంప్రదాయాలు, జీవన విధానాన్ని ప్రతిబింబించే సాంస్కృతిక వేడుకగా ఇది విస్తృతంగా ప్రాచుర్యం పొందింది. తెలంగాణ ప్రత్యేక రాష్ట్ర ఉద్యమంలో బతుకమ్మ వేడుకలు ప్రజలను ఒకచోట చేర్చే సాంస్కృతిక వేదికగా నిలిచాయి.

రాష్ట్ర ఆవిర్భావం తర్వాత ప్రభుత్వ, ప్రైవేటు సంస్థలు, సాంస్కృతిక సంఘాలు, ప్రవాస తెలంగాణ సమాజం ఆధ్వర్యంలో బతుకమ్మ వేడుకలు మరింత విస్తరించాయి. అమెరికా, బ్రిటన్, ఆస్ట్రేలియా సహా పలు దేశాల్లో నివసిస్తున్న తెలంగాణ ప్రజలు సైతం ఈ పండుగను నిర్వహిస్తున్నారు. విదేశీ గడ్డపై పూలతో బతుకమ్మను పేర్చి, పాటలు పాడుతూ తమ మూలాలను తరువాతి తరాలకు పరిచయం చేస్తున్నారు.

‘ఉయ్యాలో.. బంగార ఉయ్యాలో..’ అంటూ సాగే జానపద గీతాలు బతుకమ్మ వేడుకలకు ప్రత్యేక ఆకర్షణ. ఈ పాటల్లో మహిళల జీవితం, కుటుంబ బంధాలు, గ్రామీణ సంస్కృతి, ప్రకృతి అందాలు ప్రతిఫలిస్తాయి. నేటి తరంలో సామాజిక మాధ్యమాలు, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాల ద్వారా బతుకమ్మకు మరింత ప్రచారం లభిస్తోంది.

బతుకమ్మ వేళ పూల ధరలకు రెక్కలు

ఒకవైపు బతుకమ్మ సంబురాలు మొదలవుతుండగా.. మరోవైపు పూల ధరలు మహిళలకు భారంగా మారుతున్నాయి. వర్షాభావ పరిస్థితుల కారణంగా పూల దిగుబడి తగ్గడం, పండుగ సమయంలో డిమాండ్ పెరగడం ధరల పెరుగుదలకు కారణాలుగా వ్యాపార వర్గాలు పేర్కొంటున్నాయి. గునుగు, తంగేడు, బంతి, చామంతి వంటి పూలకు ప్రత్యేక డిమాండ్ ఏర్పడింది.

హైదరాబాద్‌లోని గుడిమల్కాపూర్ హోల్‌సేల్ మార్కెట్‌లో బంతిపూల ధర కిలోకు రూ.150 నుంచి రూ.180 వరకు, చామంతి ధర రూ.300 నుంచి రూ.400 వరకు, గులాబీల ధర రూ.200 నుంచి రూ.250 వరకు పలుకుతున్నట్లు మార్కెట్ సమాచారం వెల్లడిస్తోంది. అయితే పూల రకం, నాణ్యత, సరఫరా, కొనుగోలు సమయాన్ని బట్టి ధరల్లో మార్పులు ఉండొచ్చు.

బతుకమ్మను పేర్చేందుకు రకరకాల పూలు అవసరం కావడంతో ధరలు పెరిగినా కొనుగోలు చేయక తప్పడం లేదని మహిళలు చెబుతున్నారు. పండుగకు అవసరమైన పూల కోసం మార్కెట్లకు పెద్దఎత్తున తరలివస్తున్నారు. స్థానికంగా లభించే పూలను సేకరించడం, అందుబాటులో ఉన్న పూలతోనే బతుకమ్మను అందంగా పేర్చడం వంటి మార్గాలను కొందరు అనుసరిస్తున్నారు.

పూల పండుగ చెప్పే అసలైన సందేశం

బతుకమ్మ అంటే కేవలం పూల అలంకరణ, పాటలు, ఆటలు మాత్రమే కాదు. మహిళల మధ్య ఐక్యత, కుటుంబ బంధాలు, ప్రకృతిపై గౌరవం, మన సంస్కృతిపై గర్వం కలగలిసిన వేడుక. పూలను పేర్చే ప్రతి చేతిలో ఒక సంప్రదాయం కనిపిస్తే.. బతుకమ్మ చుట్టూ తిరుగుతూ పాడే ప్రతి పాటలో ఒక తరం నుంచి మరో తరానికి అందే సాంస్కృతిక వారసత్వం వినిపిస్తుంది.

పూల ధరలు పెరిగినా.. జీవనశైలి మారినా.. ప్రపంచవ్యాప్తంగా తెలంగాణ ప్రజలు విస్తరించినా బతుకమ్మపై అభిమానం మాత్రం తగ్గడం లేదు. గ్రామీణ ప్రాంతాల నుంచి నగరాల వరకు.. స్వదేశం నుంచి విదేశాల వరకు ఈ పూల పండుగ తెలంగాణ ఆత్మగౌరవాన్ని చాటుతోంది. అందుకే బతుకమ్మను ఒక పండుగగా మాత్రమే కాకుండా.. తెలంగాణ ఆడపడుచుల ఆత్మబంధంగా ప్రకృతితో మనిషికి ఉన్న అనుబంధానికి ప్రతీకగా భావిస్తారు.

బతుకమ్మ బతుకమ్మ ఉయ్యాలో.. తెలంగాణ సంస్కృతి వైభవం ఉయ్యాలో అని ఈరోజు ఆడపడుచులు పాడుకునే సందర్భం. వారికి మన ‘‘తుపాకీ.కామ్’’ తరుఫున శుభాకాంక్షలు తెలియజేద్దాం.