సౌదీకి పాక్-తుర్కియే రక్షణ.. మిడిల్ ఈస్ట్‌లో అసలు గేమ్ ఇప్పుడే మొదలైందా?

మిడిల్ ఈస్ట్‌లో ఉద్రిక్తతలు కాస్త పెరగడమే ఆలస్యం.. మన పొరుగుదేశం పాకిస్థాన్‌కు మునుపెన్నడూ లేనంత రక్షణ పౌరుషం పొంగిపొర్లుతోంది. యెమెన్‌కు చెందిన హౌతీలు సౌదీ అరేబియా భూభాగాన్ని, విమానాశ్రయాలను లక్ష్యంగా చేసుకుంటామని బెదిరించగానే తాము ఉన్నామంటూ ఇస్లామాబాద్ రంగంలోకి దూకడం ఇప్పుడు అంతర్జాతీయ రాజకీయాల్లో ఒక పెద్ద కామెడీగా మారింది. సొంత ఇంట్లో తినడానికి పిడికెడు మెతుకులు లేవు గానీ.. పొరుగుంటి భవంతికి సెక్యూరిటీ గార్డుగా మారతానంటూ పాక్ సగర్వంగా ప్రచారం చేసుకోవడం చూస్తుంటే 'మింగ మెతుకు లేదు కానీ మీసాలకు సంపెంగ నూనె' అన్న నానుడి పక్కాగా సరిపోతుంది. తమ దేశంలో నింగినంటే ద్రవ్యోల్బణం, పెరిగిపోతున్న నిరుద్యోగం, దివాలా తీయడానికి సిద్ధంగా ఉన్న ఆర్థిక వ్యవస్థను చక్కదిద్దుకోవడం పక్కనబెట్టి సౌదీని కాపాడేందుకు ఆర్మీని పంపుతామనడం పాక్ నాయకుల దౌత్యపరమైన అత్యుత్సాహానికి నిలువెత్తు నిదర్శనం.

మిడిల్ ఈస్ట్‌లో మరోసారి యుద్ధ మేఘాలు కమ్ముకుంటున్నాయి. సౌదీ అరేబియా-హౌతీల మధ్య పెరుగుతున్న ఉద్రిక్తతలు బాబ్ అల్ మండేబ్ జలసంధి నుంచి గల్ఫ్ ప్రాంతం వరకు ప్రభావం చూపే పరిస్థితి కనిపిస్తోంది. ఈ నేపథ్యంలో సౌదీకి అండగా పాకిస్థాన్, తుర్కియే దళాలు రంగంలోకి దిగడం ఇప్పుడు కొత్త చర్చకు తెరతీశాయి. అసలు పాక్ ఎందుకు ఈ యుద్ధంలోకి వస్తోంది? సౌదీకి రక్షణ కల్పించేంత సైనిక సామర్థ్యం పాక్‌కు ఉందా? లేక ఇది ఆర్థిక ప్రయోజనాల కోసం ఆడుతున్న మరో దౌత్య పాచికనే అన్నది అందరికీ అర్థమైపోయింది.

హౌతీలతో సౌదీకి కొత్త తలనొప్పి

యెమెన్‌కు చెందిన హౌతీ గ్రూప్‌తో సౌదీ అరేబియాకు ఉన్న వైరం కొత్తది కాదు. అయితే తాజాగా పరస్పర దాడులు తీవ్రం కావడంతో పరిస్థితి మరోసారి ప్రమాదకరంగా మారుతోంది. ముఖ్యంగా బాబ్ అల్ మండేబ్ జలసంధి ప్రస్తావన రావడం అంతర్జాతీయంగా ఆందోళన కలిగిస్తోంది. ప్రపంచ వాణిజ్యంలో కీలకమైన సముద్ర మార్గాల్లో ఒకటైన ఈ ప్రాంతంలో ఉద్రిక్తత పెరిగితే దాని ప్రభావం కేవలం సౌదీ, యెమెన్‌లకే పరిమితం కాదు. చమురు సరఫరా, షిప్పింగ్, బీమా వ్యయాలు, అంతర్జాతీయ వాణిజ్యంపై కూడా దాని ప్రభావం పడే అవకాశం ఉంటుంది. హౌతీలు సౌదీ గగనతలంలోకి విమానాలు రావద్దంటూ హెచ్చరించడం.. కింగ్ ఖాలిద్ ఎయిర్‌పోర్ట్, ఆరామ్‌కో రిఫైనరీ, సైనిక స్థావరాలను లక్ష్యంగా చేసుకున్నామని ప్రకటించడం.. ఉద్రిక్తత ఏ స్థాయికి చేరిందో చెప్పకనే చెబుతోంది.

పాక్ ఎంట్రీతో అసలు కథ మొదలు

ఇక్కడే పాకిస్థాన్ ఎంట్రీ ఆసక్తికరంగా మారింది. సౌదీ అరేబియాకు సైనిక సహాయం అందించేందుకు పాక్, తుర్కియే సిద్ధమవడం మిడిల్ ఈస్ట్ రాజకీయాల్లో కీలక పరిణామంగా మారింది. మక్కా ఒప్పందం ప్రకారం దళాలను పంపే అంశంపై చర్చలు జరగడం.. రియాద్‌లో విదేశాంగ, రక్షణ రంగ అధికారుల సమావేశాలు జరగడం వెనుక పెద్ద వ్యూహమే ఉందన్న అభిప్రాయాలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. సౌదీ-పాక్-తుర్కియే మధ్య కుదిరిన రక్షణ అవగాహన మరింత ఆసక్తికరం. మూడు దేశాల్లో ఏదో ఒక దేశంపై దాడి జరిగితే.. దానిని మిగిలిన దేశాలపై జరిగిన దాడిగానే పరిగణించే విధంగా ఒప్పందం కుదిరింది. అంటే ఇది కేవలం సౌదీకి పాక్ అందించే సైనిక సహాయం కాదు. మూడు దేశాల మధ్య ఒక కొత్త భద్రతా కూటమికి ఇది బీజం కావచ్చన్న విశ్లేషణలు మొదలయ్యాయి.

‘పాక్‌కు అంత సీన్ ఉందా?’.. నెటిజన్ల సెటైర్లు

అయితే పాకిస్థాన్ రంగంలోకి దిగడంపై సోషల్ మీడియాలో భిన్నమైన స్పందన కనిపిస్తోంది. “సొంత ఆర్థిక సమస్యలతో సతమతమవుతున్న దేశం.. ఇప్పుడు సౌదీకి రక్షణ కల్పిస్తుందా?” అంటూ నెటిజన్లు ప్రశ్నిస్తున్నారు. ‘మింగ మెతుకు లేదు.. మీసాలకు సంపెంగ నూనె’ అన్న సామెతను గుర్తు చేస్తూ పాక్‌పై సెటైర్లు వేస్తున్నారు. ముందుగా తమ దేశంలోని ద్రవ్యోల్బణం, నిరుద్యోగం, ఆర్థిక ఇబ్బందులను పరిష్కరించుకోవాలని కొందరు చురకలు అంటున్నారు. సౌదీ నుంచి లభించే ఆర్థిక ప్రయోజనాలు, పెట్టుబడులు, సహాయాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకునే పాక్ ఈ నిర్ణయం తీసుకుంటోందన్న విమర్శలూ వినిపిస్తున్నాయి. అయితే ఈ విమర్శల వెనుక మరో కోణాన్ని కూడా చూడాలి. పాకిస్థాన్‌కు గల్ఫ్ దేశాలతో సైనిక, ఆర్థిక, దౌత్య సంబంధాలు దశాబ్దాలుగా ఉన్నాయి. కాబట్టి రియాద్‌కు భద్రతా సహకారం అందించడం ఇస్లామాబాద్‌కు పూర్తిగా కొత్త వ్యవహారం కాదు.

పాక్‌కు లాభం ఏంటి?

పాకిస్థాన్‌కు ఈ వ్యవహారంలో ప్రధానంగా మూడు ప్రయోజనాలు కనిపిస్తున్నాయి. మొదటిది ఆర్థిక ప్రయోజనం. సౌదీ అరేబియా పాకిస్థాన్‌కు కీలకమైన ఆర్థిక భాగస్వామి. పెట్టుబడులు, ఆర్థిక సహాయం, ఇంధన రంగ సహకారం వంటి అంశాల్లో రియాద్‌తో సంబంధాలు ఇస్లామాబాద్‌కు చాలా ముఖ్యమైనవి. రెండోది సైనిక ప్రభావం. సౌదీ భద్రతలో ప్రత్యక్ష పాత్ర పోషించడం ద్వారా పాక్ తన సైనిక సామర్థ్యాన్ని, ప్రాంతీయ ప్రాధాన్యతను మరోసారి చాటుకోవాలని చూస్తోంది. మూడోది దౌత్య ప్రయోజనం. అమెరికా, ఇరాన్, ఇజ్రాయెల్, సౌదీ, తుర్కియే వంటి శక్తుల మధ్య మిడిల్ ఈస్ట్‌లో సమీకరణాలు వేగంగా మారుతున్నాయి. ఈ సమయంలో సౌదీకి దగ్గరగా ఉండటం పాక్‌కు అంతర్జాతీయ దౌత్యంలో ఒక అదనపు బలం కావచ్చు.

కానీ యుద్ధరంగం అంత ఈజీ కాదు

అయితే ఇక్కడే అసలు ప్రశ్న. సౌదీకి సైనిక సహాయం అందించడం ఒక విషయం. హౌతీలతో ప్రత్యక్ష యుద్ధంలోకి దిగడం మరో విషయం. హౌతీలకు క్షిపణులు, డ్రోన్లు, సముద్ర మార్గాలపై దాడి సామర్థ్యం వంటి అంశాలు ఉన్నాయి. వీరితో పోరాటం సంప్రదాయ యుద్ధంలా ఉండదు. సముద్ర మార్గాలు, డ్రోన్లు, మిసైళ్లు, అసమాన యుద్ధ వ్యూహాలు కీలకంగా మారవచ్చు. అందువల్ల పాక్ తన సైనిక బలగాలను ఎంతవరకు.. ఏ విధంగా ఉపయోగిస్తుంది అన్నదే కీలకం. సౌదీ భూభాగంలో భద్రతా బాధ్యతలు చేపట్టడానికే పరిమితమవుతుందా? లేక హౌతీలపై ప్రత్యక్ష ఆపరేషన్లలో పాల్గొంటుందా? అనేది చూడాల్సి ఉంటుంది.

తుర్కియే ఎందుకు కీలకం?

ఈ సమీకరణంలో తుర్కియే పాత్రను కూడా తక్కువ అంచనా వేయలేం. రక్షణ పరిశ్రమలో వేగంగా ఎదుగుతున్న తుర్కియే డ్రోన్లు, రక్షణ సాంకేతికత, సైనిక అనుభవం విషయంలో ప్రత్యేక గుర్తింపు సంపాదించింది. సౌదీతో సంబంధాలను మరింత బలోపేతం చేసుకోవడం ద్వారా ఆ దేశం మిడిల్ ఈస్ట్‌లో తన ప్రభావాన్ని పెంచుకోవాలని చూస్తోంది. అంటే పాక్ సైనిక మానవ వనరులు, తుర్కియే సాంకేతిక-రక్షణ సామర్థ్యం, సౌదీ ఆర్థిక శక్తి.. ఈ మూడు కలిస్తే ఒక కొత్త ప్రాంతీయ భద్రతా సమీకరణం ఏర్పడే అవకాశం ఉంది.

ఇది హౌతీలతో యుద్ధమేనా? లేక పెద్ద గేమ్‌కు ఆరంభమా?

ప్రస్తుతం కనిపిస్తున్న పరిణామాలను కేవలం సౌదీ-హౌతీ ఘర్షణగా చూడటం సరిపోదు. మిడిల్ ఈస్ట్‌లో అమెరికా పాత్ర, ఇరాన్ ప్రభావం, హౌతీలకు లభిస్తున్న మద్దతు, సౌదీ-తుర్కియే సంబంధాలు, పాక్ ఆర్థిక అవసరాలు.. ఇవన్నీ ఒకదానితో ఒకటి ముడిపడి ఉన్నాయి. సౌదీపై దాడులు పెరిగితే పాక్, తుర్కియే ప్రత్యక్షంగా స్పందిస్తాయా? ఒకవేళ స్పందిస్తే ఇరాన్ ఎలా రియాక్ట్ అవుతుంది? హౌతీలు తమ దాడులను మరింత విస్తరిస్తారా? సముద్ర మార్గాల భద్రతకు ముప్పు ఏర్పడుతుందా? ఈ ప్రశ్నలకు వచ్చే సమాధానాలే మిడిల్ ఈస్ట్ భవిష్యత్ సమీకరణాలను నిర్ణయించనున్నాయి.

పాకిస్థాన్ సౌదీకి అండగా నిలవడం వెనుక కేవలం ‘స్నేహం’ మాత్రమే ఉందని చెప్పడం కష్టం. ఇందులో భద్రత, ఆర్థిక ప్రయోజనాలు, సైనిక ప్రభావం, ప్రాంతీయ దౌత్యం.. అన్నీ కలిసే ఉన్నాయి. అదే సమయంలో పాక్‌పై వస్తున్న ‘సొంత ఇంటిని చక్కదిద్దుకోలేని దేశం.. ఇతరులకు రక్షణ ఏంటి?’ అన్న విమర్శలు కూడా రాజకీయంగా ఆసక్తికరమే. అయితే అసలు పరీక్ష మాటల్లో కాదు.. యుద్ధరంగంలో ఉంటుంది.

హౌతీలపై పోరులో పాక్ నిజంగా ఎంత దూరం వెళ్తుంది? తుర్కియే ఎంతవరకు మద్దతు ఇస్తుంది? సౌదీ-పాక్-తుర్కియే కూటమి కేవలం రక్షణ ఒప్పందంగానే మిగులుతుందా? లేక మిడిల్ ఈస్ట్‌లో కొత్త శక్తి సమీకరణానికి నాంది పలుకుతుందా? ప్రస్తుతం ఈ ప్రశ్నలన్నింటికీ సమాధానం ఒక్కటే మిడిల్ ఈస్ట్‌లో అసలు గేమ్ ఇప్పుడే మొదలైందా? అంటే ఔననే అంటున్నారు..

అసలు కథేంటంటే ఈ ఆపద్బాంధవ పాత్ర వెనుక ఉన్నది రక్షణ ఆరాటం కాదు రియాద్ నుంచి అందే రియాల్స్ మోజు మాత్రమే. సౌదీ ఇచ్చే అప్పులు, ఉచిత చమురు, ఆర్థిక ప్యాకేజీల కోసం ఎంతటి సాహసానికైనా సై అనే పాకిస్థాన్ ఇప్పుడు "మూడు దేశాల్లో దేనిపై దాడి జరిగినా అందరిపై జరిగినట్లే" అంటూ నాటో తరహా బిల్డప్ ఇవ్వడం చూసి నెటిజన్లు పకపకా నవ్వుకుంటున్నారు. దీనికి తోడు రక్షణ సాంకేతికతను నమ్ముకుని తుర్కియే కూడా ఈ గేమ్‌లోకి రావడంతో ఒకరి దగ్గర డబ్బు, ఇంకొకరి దగ్గర డ్రోన్లు, మరోకరి దగ్గర ఖాళీగా ఉన్న సైనిక బలగాలు కలిపి ఒక విచిత్రమైన కూటమిని తయారుచేస్తున్నారు. అయితే సౌదీలో ఉంటూ పారామిలిటరీ సేవలు అందించడం వేరు, డ్రోన్లు, మిసైళ్లతో మెరుపు దాడులు చేసే హౌతీలతో ప్రత్యక్షంగా యుద్ధం చేయడం వేరు అనే చిన్న సత్యాన్ని పాక్ మర్చిపోతున్నట్లుంది. హౌతీల అసమాన యుద్ధ వ్యూహాల ముందు నిలబడటం మాటటుంచి ఇరాన్ ఆగ్రహానికి గురైతే పరిస్థితి ఏంటనేది ఇస్లామాబాద్ ఆలోచించడం లేదు. ఏది ఏమైనా తన ఇంటి కప్పు కారిపోతున్నా పట్టించుకోకుండా పక్కింటికి వెళ్ళి రక్షణ కవచంలా నిలబడతానని బాకా ఊదుతున్న పాకిస్థాన్ దౌత్య క్రీడ అంతర్జాతీయ వేదికపై ఒక సరదా నాటకాన్ని తలపిస్తోంది. ఈ వ్యూహాత్మక డ్రామా చివరికి పాక్‌కు ఆర్థికంగా దారితీస్తుందో లేక యుద్ధంలోకి లాగి మరింత ముంచుతుందో చూడాలి.